Marketing — bu mahsulot yoki xizmatni bozorda muvaffaqiyatli targ‘ib qilish, taqdim etish va sotish jarayonidir. Uning asosiy maqsadi — mijoz ehtiyojini aniqlash va qondirish orqali foyda olish.
🏛️ 1. Dastlabki davrlar: Bozor va savdoning ilk shakllari (Old civilizations)
-
Marketing tushunchasi qadimgi Misr, Yunoniston va Rimda ham mavjud edi: bozorlar, almashinuv, reklama shakllari (masalan, devorlardagi e’lonlar).
-
Ammo bu davrda marketing ilmiy yoki strategik faoliyat sifatida emas, balki oddiy savdo amaliyoti edi.
⚙️ 2. Sanoat inqilobi davri (18–19-asrlar)
-
1760–1900 yillar: ommaviy ishlab chiqarish rivojlandi → mahsulotlar ko‘paydi.
-
Bu sharoitda kompaniyalar mahsulotni qanday qilib samarali sotish kerakligini o‘rganishga kirishdi.
-
Marketing bu davrda sotish (sales) va reklama (advertising) bilan cheklangan edi.
🧠 3. Ilmiy marketingning boshlanishi (1900–1950-yillar)
📌 1902-yil – Marketing akademik fan sifatida tan olinadi
-
AQShda University of Michigan va University of Pennsylvaniada "Marketing" kurslari o‘qitila boshladi.
-
Bu davrdan boshlab marketing iqtisodiyot, psixologiya, sotsiologiya fanlariga tayangan holda rivojlanadi.
📊 4. Marketing konsepsiyalari rivoji (1950–1980-yillar)
📈 Asosiy bosqichlar:
| Konsepsiya | Xususiyati |
|---|---|
| Production concept | "Agar arzon va ko‘p bo‘lsa — sotiladi" |
| Product concept | "Yaxshi mahsulot o‘zini o‘zi sotadi" |
| Selling concept | "Reklama va savdo kuchi bilan mahsulot sotish" |
| Marketing concept | "Mijozni tushun va unga kerak bo‘lgan narsani taklif qil" |
| Societal marketing | "Ijtimoiy mas’uliyat bilan mijoz ehtiyojini qondirish" |
🌐 5. Zamonaviy marketing (1980-yildan hozirgacha)
🧑💻 Marketing evolyutsiyasi:
-
1980–2000: Segmentatsiya, brending, strategik marketing
-
2000–2010: Internet-marketing, e-commerce, SEO
-
2010–2020: Ijtimoiy tarmoqlarda marketing (SMM), video marketing
-
2020–hozir: Sun’iy intellekt, raqamli analitika, shaxsiylashtirilgan marketing, kontent-marketing
👤 Mashhur marketing mutaxassislari:
| Ism | Hissasi |
|---|---|
| Philip Kotler | Zamonaviy marketing asoschisi, "Marketing 4.0" muallifi |
| Peter Drucker | Marketingni boshqaruv markaziga olib chiqdi |
| Seth Godin | Raqamli marketing, brending va mijozga ta’sir qilish |
| David Aaker | Brend boshqaruvi (brand equity) nazariyalari |
📘 Yakuniy xulosa
📌 Marketing – oddiy savdo jarayonidan boshlab, bugungi kunda mijozga asoslangan strategik tizimga aylandi. U o‘z ichiga reklama, bozor tadqiqotlari, raqamli texnologiyalar, analitika va kreativ yondashuvlarni qamrab oladi.