š Dezinfeksiya nima?
Dezinfeksiya – bu zararli mikroorganizmlarni (bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar) yuzalar, tibbiy asboblar, teri yoki atrof-muhitdan yo‘q qilish yoki ularning sonini kamaytirish jarayonidir.
Bu jarayon sterilizatsiyadan farqli o‘laroq, barcha mikroorganizmlarni emas, balki kasallik chaqiruvchi (patogen) mikroblarni yo‘q qiladi.
Dezinfeksiya – bu infeksiyalarning tarqalishini to‘xtatishning eng muhim choralaridan biridir.
š¦ Nega dezinfeksiya tibbiyotda juda muhim?
Tibbiy muassasalarda dezinfeksiya:
-
Kasalxonada yuqtiriladigan infeksiyalarni (nosokomial infeksiyalar) oldini oladi
-
Bemorlar va tibbiyot xodimlarini himoya qiladi
-
Operatsiya xonalari va reanimatsiya bo‘limlarida steril muhitni ta’minlaydi
-
Jarrohlik va diagnostik muolajalarning xavfsizligini kafolatlaydi
Agar dezinfeksiya noto‘g‘ri yoki yetarli darajada bajarilmasa, kasalxonalar infeksiya manbaiga aylanishi mumkin.
š§Ŗ Dezinfeksiya usullari
1. Jismoniy usullar
-
Qaynatish: Kichik asboblarni qaynatib tozalash
-
Avtoklavlash: Bug‘ va bosim orqali chuqur sterilizatsiya qilish (ko‘pincha sterilizatsiyaga kiradi)
-
Ultrabinafsha (UV) nur: Havodagi va yuzalardagi mikroblarni o‘ldirish uchun ishlatiladi
2. Kimyoviy usullar
-
Spirtli eritmalar (masalan, 70% etanol): Qo‘l va terini dezinfeksiya qilish uchun
-
Xlor eritmalari (natriy gipoxlorit): Pollar, yuzalar va asboblar uchun
-
Vodorod peroksidi: Operatsiya xonalarini va yuzalarni tozalash
-
Yodli eritmalar: Jarrohlikdan oldin terini tozalash uchun
-
Fenol va kvaternar ammoniy birikmalari: Laboratoriya uskunalari va atrof-muhit uchun
š§“ Tibbiyotda keng ishlatiladigan dezinfeksiyalovchi moddalar
| Vosita nomi | Qo‘llanilishi |
|---|---|
| 70% spirt (etanol) | Qo‘l, teri va igna sathini tozalash |
| Natriy gipoxlorit (xlor) | Pol, asbob va yuzalarni tozalash |
| Vodorod peroksidi | Operatsiya xonalarini tumanlash orqali |
| Yodli antiseptiklar | Jarrohlikdan oldin teri dezinfeksiyasi |
| Glutaraldegid | Yuqori darajadagi asbob dezinfeksiyasi |
| Fenol birikmalari | Laboratoriya yuzalari va jihozlar uchun |
š„ Dezinfeksiya qayerlarda zarur?
-
Bemor palatalari – karavotlar, eshik tutqichlari, panjaralar
-
Operatsiya xonalari – asboblar, sirtlar, lampalar
-
Tibbiy jihozlar – stetoskop, termometr, qon bosimi o‘lchagichlar
-
Teri va qo‘llar – antiseptiklar bilan tozalanadi
-
Shamollatish tizimlari – UV nurlar yoki HEPA filtrlar yordamida
ā ļø Dezinfeksiya va sterilizatsiya o‘rtasidagi farq
| Xususiyat | Dezinfeksiya | Sterilizatsiya |
|---|---|---|
| Maqsadi | Ko‘pchilik zararli mikroblarni yo‘q qilish | Barcha tirik mikroblarni butunlay yo‘q qilish |
| Qo‘llanilishi | Yuzalar, teri, sirtlar | Jarrohlik asboblari, maxsus uskunalar |
| Usullar | Spirt, xlor, UV nur | Avtoklav, quruq issiqlik, gaz |
| Tezligi | Tez va oddiy | Sekinroq, lekin to‘liqroq |
š§ Muhim atamalar
-
Dezinfeksiya – mikroblarni yo‘q qilish jarayoni
-
Sterilizatsiya – barcha mikroorganizmlarni yo‘q qilish
-
Antiseptik – teri va to‘qimalar uchun xavfsiz tozalovchi vosita
-
Sanitayzer – mikroblar sonini kamaytiruvchi vosita
-
Patogen – kasallik chaqiruvchi mikroorganizmlar
-
Kross-infeksiya – bir bemordan boshqasiga o‘tadigan infeksiya
-
Steril – butunlay mikroblardan xoli holat
ā Xulosa
Dezinfeksiya – bu tibbiy xavfsizlikning ajralmas qismi. U inson hayotini asrashda, infeksiyalar tarqalishini oldini olishda va har bir tibbiy amaliyotda asosiy rol o‘ynaydi.
To‘g‘ri dezinfeksiya:
-
Infeksiyalar zanjirini to‘xtatadi
-
Kasallik tarqalishini kamaytiradi
-
Tibbiy muhitda sog‘liqni saqlashni kafolatlaydi