Lentigo — tibbiy ma’lumot

📌 Ta’rif:

Lentigo (ko‘plik shakli: lentiginlar) — bu teri ustida paydo bo‘ladigan kichik, aniq chegaralangan, yassi, pigmentli dog‘. Bu dog‘lar melanin pigmenti yoki melanositlar (pigment ishlab chiqaruvchi hujayralar) miqdorining ortishi natijasida yuzaga keladi.

📌 Farqi: Lentigo mavsumiy emas — ya'ni, oddiy sepkil singari qishda yo‘qolib ketmaydi va vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi yoki ko‘payishi mumkin.

🔍 Lentigoning asosiy turlari:

1. Quyosh lentigosi (solar lentigo, “qarilik dog‘i”, “jigar dog‘i”)

   • Quyosh nurlari ta’sirida yuzaga keladi

   • Odatda keksa yoshdagilarda paydo bo‘ladi

   • Ko‘pincha yuz, qo‘l, bo‘yin va yelkada

   • Rang: och jigarrangdan to qora jigarranggacha

2. Oddiy lentigo (lentigo simplex)

   • Quyosh bilan bog‘liq bo‘lmagan dog‘

   • Hatto tug‘ma ham bo‘lishi mumkin

   • Yoshlarda va bolalarda uchraydi

   • Odatda kichik va aniq rangli

3. Lentigo maligna

   • **Xavfli o‘sma (melanoma)**ga aylanishi mumkin bo‘lgan oldindan ogohlantiruvchi belgidir

   • Keksa yoshdagilarda va och terililarda ko‘p uchraydi

   • Notekis shakl va rang, katta bo‘lishi mumkin

   • Tahlil (biopsiya) va shifokor nazorati talab etiladi

🧬 Atamaning kelib chiqishi:

“Lentigo” atamasi lotincha “lens” — “loviya” so‘zidan kelgan. Bu dog‘larning shakli va o‘lchami loviyaga o‘xshagani uchun shunday nomlangan.

🧪 Sabablari va xavf omillari:

• Ultrabinafsha (UV) nurlanishi (quyosh nuri)

• Yosh o‘tishi

• Och teri rangi (Fitzpatrick I–III tiplari)

• Irsiy moyillik

• Sun’iy quyosh (solyariy)dan foydalanish

👁️ Belgilari:

⚠️ Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Quyidagi holatlarda shifokorga murojaat qilish kerak:

• Dog‘ tez o‘sib ketyapti

• Shakli yoki rangi o‘zgarayotgan bo‘lsa

• Qichishsa, qonasa yoki og‘risa

• Chegarasi notekis yoki bir nechta soyalar mavjud bo‘lsa

Bu belgilar melanoma yoki boshqa xavfli o‘smaning belgilari bo‘lishi mumkin.

🩺 Tashxis:

• Dermatologik ko‘rik (vizual tekshiruv)

• Dermatoskopiya — maxsus asbob yordamida ko‘zdan kechirish

• Biopsiya — gumonli holatlarda teridan namun olish

💊 Davolash usullari (agar zarur bo‘lsa):

🛡️ Oldini olish:

• Har kuni quyoshdan himoya kremi (SPF 30+) ishlatish

• Quyosh kuchli bo‘ladigan paytda (10:00–16:00) tashqarida kam yurish

• Shlyapa, ko‘zoynak va yopiq kiyim kiyish

• Solyariydan voz kechish