Kirish: bezgak nima va u qanchalik xavfli?
Bezgak (malariya) — bu Anopheles jinsi komarlari chaqishi orqali yuqadigan yuqumli kasallik. U asosan Afrika, Osiyo va Lotin Amerikasidagi issiq va nam iqlimli hududlarda keng tarqalgan.
Dunyo bo‘yicha har yili 240 milliondan ortiq odam bezgakka chalinadi, shundan millionlab holatlar og‘ir asoratlar bilan tugaydi. Bezgak erta davolash qilinmasa, o‘limga olib kelishi mumkin.
Siz chet elga sayohat qilishni rejalashtiryapsizmi? Yoki siz yashayotgan hududda komarlar ko‘pmi? Unda bu maqola siz uchun muhim bo‘lishi mumkin.
Asosiy tushunchalar: Bezgak qanday yuqadi va qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi?
Bezgak asosan quyidagicha yuqadi:
-
Zaharli komar chaqishi orqali (asosiy yo‘l)
-
Qon quyish yoki igna orqali (kam uchraydi)
-
Onadan homilaga (kamdan-kam holatda)
Bezgak alomatlari odatda 10–15 kun ichida paydo bo‘ladi. Ba’zida bu davr uzayishi ham mumkin.
Eng ko‘p uchraydigan simptomlar:
-
Harorat ko‘tarilishi, qaltirash
-
Ko‘p terlash, kuchli charchoq
-
Bosh og‘rig‘i, mushak og‘rig‘i
-
Ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketish
-
Sariqlik, qon kamayishi (anemiya)
Og‘ir holatlarda esa:
-
Tutqanoq, hushdan ketish
-
Ichki a’zolarning ishdan chiqishi
-
O‘lim holatlari ham kuzatiladi
Bezgak ayniqsa bolalar, homilador ayollar va immuniteti sust odamlarda tez rivojlanadi.
Amaliy maslahatlar: bezgakdan qanday himoyalanish mumkin?
Bezgakdan saqlanish — uni davolashdan osonroq va arzonroq. Quyidagi choralarni ko‘rish orqali xavfni ancha kamaytirish mumkin:
1. Komarlardan himoyalanish
-
Kechasi uxlashda tarmoqli (moskitli) to‘rlar qo‘llang
-
Tananing ko‘proq qismini yopadigan yengil kiyimlar kiying
-
Komar haydovchi spreylar (DEET yoki pikaridin asosida) ishlating
-
Uy va ish joyingizda komar teshiklarini yopib qo‘ying, deraza va eshiklarga to‘r o‘rnating
2. Dori vositalari bilan oldini olish (profilaktika)
-
Bezgak mavjud hududlarga sayohat qilayotgan bo‘lsangiz, shifokorga oldindan murojaat qiling
-
Tavsiya etilgan antimalariya dorilarini (masalan: Malaron, doksisiklin) vaqtida iching
-
Dori qabul qilish jadvaliga qat’iy amal qiling
3. Komarlar ko‘payadigan joylarni yo‘q qilish
-
Hovli yoki tomda turib qolgan suvni tozalang
-
Gullar ostidagi suvli likopchalarni bo‘shating
-
Suv quvurlarini, hojatxonalarni tozalab turing
Real hayotiy misol
Shahzod ismli talaba Janubi-Sharqiy Osiyoda amaliyot o‘taydi. Qaytganidan bir hafta o‘tib, isitmasi ko‘tariladi, hushsiz holga tushadi. Ota-onasi darhol tez yordam chaqiradi. Shifokorlar unga bezgak tashxisini qo‘yishadi. Davolanish tez boshlanganligi sababli Shahzod to‘liq sog‘ayadi. Bu voqea bezgakning jiddiyligini va oldini olish qanchalik muhimligini ko‘rsatadi.
Xulosa: Sog‘ligingizni himoya qiling
Bezgak — bu oldini olish mumkin bo‘lgan kasallik. Oddiy ehtiyot choralari, sog‘lom fikrlash va vaqtida shifokor maslahatiga quloq tutish orqali siz va oilangiz sog‘lig‘ini saqlab qolishingiz mumkin.
Komar chaqishi oddiy tuyulsa ham, u orqasida xavfli kasalliklar turishi mumkin. Ayniqsa chet ellarga sayohat qilayotganda mas’uliyatli bo‘lish zarur.
Endi navbat sizda!
Siz hech qachon chet elga chiqqaningizda bezgak xavfi haqida o‘ylaganmisiz? Komarlardan qanday himoyalanasiz?
Fikrlaringizni izohlarda yozing — sog‘lom hayot sari birgalikda qadam tashlaylik!