SDLC (Software Development Life Cycle) — bu dasturiy ta'minotni yaratish, sinash va joriy etishning bosqichma-bosqich tartibidir. Bu usul ishlab chiquvchilarga sifatli, tejamkor va samarali dastur ishlab chiqishga yordam beradi.
🌀 SDLC nima uchun muhim?
-
Ishni reja asosida olib borishga yordam beradi
-
Vaqt, xarajat va sifatni boshqarishni osonlashtiradi
-
Xatoliklar va xatarlarning oldini oladi
-
Mijozning ehtiyojlari to‘liq qondiriladi
🔁 SDLC asosiy bosqichlari
1. 📋 Talablarni yig‘ish va tahlil qilish
-
Mijoz yoki foydalanuvchining istak va ehtiyojlari aniqlanadi
-
Texnik va biznes talablar o‘rganiladi
-
Natija: Talablar spetsifikatsiyasi (SRS)
2. 🎨 Loyiha tuzish (Design)
-
Dastur qanday ishlashi va ko‘rinishini loyihalash
-
Arxitektura, interfeys va ma’lumotlar bazasi loyihasi yaratiladi
-
Natija: Tizim dizayni hujjati (SDD)
3. 💻 Ishlab chiqish (Dasturlash)
-
Dasturchilar dizayn asosida kod yozadi
-
Old- (frontend) va orqa (backend) tomon, hamda ma’lumotlar bazasi bilan ishlash
-
Natija: Ishlovchi dasturiy modullar
4. 🧪 Sinovdan o‘tkazish (Testing)
-
Dasturdagi xatoliklar (buglar) aniqlanadi
-
Sinov turlari: modul testlari, integratsiya testlari, tizim testi, foydalanuvchi testlari (UAT)
-
Natija: Sinov hisoboti va xatoliklar tuzatiladi
5. 🚀 Joriy etish (Deployment)
-
Dastur haqiqiy foydalanuvchilarga taqdim etiladi
-
Bosqichma-bosqich yoki to‘liq tarzda chiqarilishi mumkin
-
Natija: Ishga tushirilgan dastur
6. 🔧 Qo‘llab-quvvatlash (Maintenance)
-
Dastur chiqqanidan so‘ng xatolar tuzatiladi, yangilanishlar kiritiladi
-
Qo‘shimcha funksiyalar qo‘shiladi
-
Natija: Yaxshilangan dasturiy versiyalar
⚙️ Mashhur SDLC modellari
| Model | Tavsif |
|---|---|
| Waterfall | Ketma-ket uslub, kichik loyihalar uchun qulay |
| Agile | Moslashuvchan, iterativ (qayta-qayta) uslub, o‘zgaruvchan talablar uchun yaxshi |
| Spiral | Dizayn + xavflarni baholash kombinatsiyasi |
| V-Model | Har bir bosqichga mos sinov bosqichi qo‘shiladi |
| DevOps | Dasturchilar va tizim administratorlari birga ishlaydi, tez yetkazib berish uchun |
📝 Hayotiy misol
Masalan, bank mobil ilova yaratmoqchi:
-
Talablar: balansni ko‘rish, pul o‘tkazish, bildirishnomalar
-
Loyiha: interfeys dizayni va arxitektura tuziladi
-
Dasturlash: Android/iOS ilovasi ishlab chiqiladi
-
Sinov: xavfsizlik, tezlik va xatolar tekshiriladi
-
Ishga tushirish: App Store yoki Google Play orqali chiqariladi
-
Yordam: yangilanishlar, texnik xizmatlar
✅ SDLC afzalliklari
-
Loyihani aniq rejalashtirish
-
Ishni jamoaviy tashkil etish
-
Xavf va xatoliklarni kamaytirish
-
Yuqori sifatli dastur yaratish