Epilepsiya — bu miya faoliyatining buzilishi bo‘lib, u takrorlanadigan tutqanoq xurujlari (hujumlari) bilan namoyon bo‘ladi. Bu xurujlar to‘satdan paydo bo‘ladi, odamda hushning yo‘qolishi, tananing qaltirashi yoki g‘ayritabiiy harakatlar yuzaga kelishi mumkin.
🧠 Qanday yuz beradi?
Miya hujayralari o‘zaro elektr signallar orqali muloqot qiladi. Epilepsiya paytida bu signallar tartibsiz va ortiqcha bo‘ladi, natijada xuruj (tutqanoq) keladi.
⚠️ Epilepsiya sabablari
Epilepsiyaning aniq sababi har doim ham topilmaydi, lekin quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin:
-
Irsi omillar (oila a'zolarida bo‘lsa)
-
Miyaa shikastlanish (avtohalokat, yiqilish)
-
Miya o‘smalari yoki infektsiyalari
-
Tug‘ma nuqsonlar
-
Insult yoki qon aylanishining buzilishi
-
Doimiy stress yoki uyqusizlik
🔍 Asosiy belgilar (xuruj alomatlari)
Epilepsiya xurujlari turlicha bo‘lishi mumkin, lekin asosiy belgilar:
-
Tana qaltirashi, tipirchilashi
-
Hushdan ketish
-
Ko‘zlar doimiy bir nuqtaga tikilib qolishi
-
Og‘zidan ko‘pik kelishi
-
To‘satdan yiqilib qolish
-
So‘ngra charchoq, eslab qolmaslik
👉 Ba'zida odamda kattagina xurujsiz faqat qisqa vaqtli "uzilish", e'tiborning yo‘qolishi (ayniqsa bolalarda) ham kuzatiladi — bu "petit mal" deyiladi.
🧪 Qanday aniqlanadi?
-
EEG (elektroensefalografiya) — miya elektr faolligini o‘lchaydi
-
MRI yoki KT — miya tuzilishini ko‘rsatadi
-
Qon tahlillari, nevrologik tekshiruvlar
💊 Davolash yo‘llari
-
Dori-darmonlar (antikonvulsantlar) — xurujlarni nazorat qiladi
-
Ba'zida jarrohlik yoki asbob o‘rnatish (masalan, vagus nerv stimulyatori)
-
O‘ziga xos diyetalar (ketogenik dieta) yordam berishi mumkin
🛡️ Epilepsiyali bemorga yordam
-
Xuruj paytida vahimaga tushmang
-
Uni xavfsiz joyga yotqizing, boshini yumshoq narsaga qo‘ying
-
Og‘ziga hech narsa solmang
-
Xuruj 5 daqiqadan ko‘proq davom etsa — tez yordam chaqiring
-
Xuruj tugagach, bemorni yonboshlatib qo‘ying va hushiga kelguncha kuzating
👨⚕️ Hayot sifati haqida
Epilepsiya nazorat ostida bo‘lsa, inson odatiy hayot tarzini olib borishi, ishlashi, o‘qishi va hatto sport bilan shug‘ullanishi mumkin. Muhimi — davolanishni to‘xtatmaslik va doimiy nazoratda bo‘lish.