Fotometriya

Fotometriya — bu inson ko‘ziga ko‘rinadigan yorug‘likning kuchini o‘lchash ilmiy sohasi va texnikasi. U yorug‘likning yorqinligi, yoritilish darajasi yoki yorug‘lik oqimini aniqlash bilan shug‘ullanadi.

Fotometriya astronomiya, yoritish dizayni, fotografiya va ko‘zning yorug‘likni qabul qilishini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.

🔍 Fotometriyaning asosiy tushunchalari

• Yorug‘lik oqimi (Φ)
  Manba tomonidan chiqarilgan ko‘zga ko‘rinadigan umumiy yorug‘lik miqdori, lyumen (lm) da o‘lchanadi.

• Yorqinlik kuchi (I)
  Yorug‘likning ma’lum bir yo‘nalishda tarqalish quvvati, kandela (cd) da o‘lchanadi.

• Yoritilish (E)
  Biror yuzaga tushayotgan yorug‘lik oqimi miqdori, yuzaning maydoniga nisbatan, lyuks (lx) — lyumen/m² da o‘lchanadi.

• Yorqinlik (L)
  Ko‘z tomonidan qabul qilingan yuzaning yorqinligi, cd/m² da o‘lchanadi.

📐 Fotometrik va radiometrik kattaliklar

• Fotometrik kattaliklar inson ko‘zining sezgirligi hisobga olinib o‘lchanadi (yorug‘likning ko‘zga seziladigan spektr qismini hisobga oladi).

• Radiometrik kattaliklar esa elektromagnit nurlanishning umumiy energiyasini, ko‘z sezgirligidan qat’i nazar, o‘lchaydi.

⚙️ Fotometriya asboblari

• Fotometr — yorug‘lik kuchi yoki yoritilishni o‘lchaydi.

• Lyuksmetr — yoritilishni lyuksda o‘lchash uchun ishlatiladi.

• Integratsiyalovchi shar — yorug‘lik oqimining umumiy miqdorini o‘lchash uchun.

• CCD kameralar va fotodatchiklar — fotometrik o‘lchovlar va tasvir olishda qo‘llaniladi.

🌟 Fotometriyaning qo‘llanilish sohalari

• Astronomiya — yulduzlar yorqinligini o‘lchash, o‘zgaruvchan yulduzlar yorug‘lik egri chizig‘ini aniqlash.

• Yoritish dizayni — ichki va tashqi yoritishni loyihalash va baholash.

• Fotografiya va kinofilmlarda — to‘g‘ri ekspozitsiyani aniqlash.

• Ko‘z fanlari — insonning yorug‘likni qabul qilishini o‘rganish.

• Materiallarni tahlil qilish — yansıtma va o‘tish koeffitsientlarini o‘lchash.

🔬 Fotometriya va spektrofotometriya farqi

• Fotometriya yorug‘lik kuchini inson ko‘zi sezadigan diapazonda o‘lchaydi.

• Spektrofotometriya esa yorug‘lik intensivligini to‘lqin uzunligi bo‘yicha o‘lchaydi, ya’ni spektr taqsimotini beradi.