GDPR – bu inglizcha General Data Protection Regulation so‘zlarining qisqartmasi bo‘lib, o‘zbek tilida Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish umumiy nizomi deb tarjima qilinadi.
U Yevropa Ittifoqi tomonidan qabul qilingan qonun bo‘lib, 2018-yil 25-maydan boshlab kuchga kirgan. GDPRning asosiy maqsadi — odamlarning shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilish va ularni qanday to‘plash, saqlash, foydalanish mumkinligini qat’iy tartibga solish.
Ahamiyatli: Agar biror kompaniya Yevropa Ittifoqidan tashqarida bo‘lsa ham, u Yevropa fuqarolarining ma’lumotlarini yig‘sa yoki qayta ishlasa — unga GDPR talablari amal qiladi.
Shaxsiy ma’lumotlar deganda nima tushuniladi?
Shaxsiy ma’lumot — bu insonga bevosita aloqador yoki uni aniqlab beradigan har qanday ma’lumot, masalan:
-
F.I.Sh.
-
Elektron pochta manzili
-
Telefon raqami
-
Yashash manzili
-
IP manzil
-
Geolokatsiya (joylashuv ma’lumotlari)
-
Sog‘liq haqidagi ma’lumotlar
-
Bank yoki moliyaviy ma’lumotlar
GDPRning asosiy tamoyillari:
-
Qonuniylik, adolat va shaffoflik — ma’lumotlar shaxs roziligi bilan, aniq maqsadlarda olinadi.
-
Maqsadga yo‘naltirilganlik — ma’lumot faqat kerakli va belgilangan maqsadlar uchun ishlatiladi.
-
Minimalizm — ortiqcha yoki kerak bo‘lmagan ma’lumotlar yig‘ilmaydi.
-
Aniqlik — ma’lumotlar to‘g‘ri va yangilangan bo‘lishi lozim.
-
Saqlash chegarasi — ma’lumotlar keragidan ortiq muddat saqlanmasligi kerak.
-
Maxfiylik va xavfsizlik — ma’lumotlar ruxsatsiz kirish, o‘g‘irlik, yo‘qotishdan himoyalangan bo‘lishi lozim.
GDPR fuqarolarga qanday huquqlar beradi?
-
✅ Ma’lumotga kirish huquqi – siz o‘zingiz haqingizdagi qanday ma’lumotlar yig‘ilganini so‘rashingiz mumkin.
-
✅ Tuzatish huquqi – noto‘g‘ri yoki eskirgan ma’lumotlarni tuzatishni talab qilishingiz mumkin.
-
✅ O‘chirish huquqi (unutilish huquqi) – shaxsiy ma’lumotlaringizni butunlay o‘chirishni so‘rashingiz mumkin.
-
✅ Ko‘chirish huquqi – ma’lumotlaringizni boshqa xizmatga o‘tkazish uchun olish huquqi.
-
✅ E’tiroz bildirish huquqi – ba’zi maqsadlarda, ayniqsa reklama uchun ma’lumotlaringizdan foydalanishga qarshi chiqishingiz mumkin.
-
✅ Qayta ishlashni cheklash huquqi – ma’lumotlaringizni vaqtincha to‘liq ishlatmaslikni so‘rashingiz mumkin.
Agar kompaniya GDPRni buzsa nima bo‘ladi?
Agar tashkilot GDPR talablariga amal qilmasa, unga katta jarimalar solinadi:
-
20 million yevrogacha, yoki
-
Yillik global daromadining 4% gacha — qaysi biri katta bo‘lsa, o‘sha miqdorda
Nega GDPR muhim?
-
👁🗨 Maxfiylikni ta’minlaydi
-
🤝 Foydalanuvchi ishonchini oshiradi
-
🛡 Ma’lumotlardan noqonuniy foydalanishni oldini oladi
-
⚖ Tashkilotlar faoliyatini shaffof qiladi