1. Géliosfera nima?
-
Géliosfera — Quyoshdan uzluksiz chiqib turadigan zaryadlangan zarralar oqimi — quyosh shamoli ta’siri ostidagi kosmosning ulkan sharchasimon hududi.
-
U butun Quyosh tizimini qamrab oladi va Plynut orbitasidan ancha tashqariga cho‘zilgan.
2. Géliosferaning tuzilishi
-
Géliosfera bir nechta asosiy zonalardan tashkil topgan:
-
Quyosh shamoli zonasi: quyosh shamoli zarralari Quyoshdan erkin tarzda oqib chiqadi.
-
To‘xtatish zarbasi (termination shock): quyosh shamoli oraliq yulduzlar muhitiga duch kelib, to‘satdan sekinlashadigan chegarasi.
-
Géliosheath: to‘xtatish zarbasidan keyingi hudud, bu yerda quyosh shamoli sekinlaydi va oraliq yulduzlar moddasi bilan o‘zaro ta’sirda bo‘ladi.
-
Géliopauza: géliosferaning eng chekka qatlami, bu yerda quyosh shamolining bosimi oraliq yulduzlar muhitining bosimi bilan tenglashadi. Bu Quyoshning ta’siri chegarasi hisoblanadi.
-
Old zarba (bow shock, ehtimoliy): géliosfera oraliq yulduzlar muhitida harakatlanayotganda hosil bo‘ladigan zarba to‘lqiniga o‘xshash hudud.
-
3. Hajmi
-
Géliosfera Quyoshdan taxminan 100–120 astronomik birlik (AU) masofaga cho‘ziladi (1 AU — Yer va Quyosh orasidagi masofa).
-
Uning hajmi Quyosh faolligi va oraliq yulduzlar muhitining zichligiga qarab o‘zgaradi.
4. Géliosferaning ahamiyati
-
Géliosfera kosmosdagi yuqori energiyali zarralar va koinot nurlanishidan Quyosh tizimini himoya qiluvchi qalqon vazifasini bajaradi.
-
U sayyoralar va kosmik kemalar harakati uchun atrof-muhitni shakllantiradi.
5. Kashfiyotlar
-
NASAning Voyager 1 va Voyager 2 kemalari géliopauzani kesib o‘tib, ushbu chegaralar va undan tashqaridagi oraliq yulduzlar makoni haqida qimmatli ma’lumotlarni taqdim etdilar.
-
Géliosferani o‘rganish Quyosh va galaktika o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni tushunishga yordam beradi.
6. Qiziqarli faktlar
-
Géliosfera ba’zida “Quyosh sharchasi” deb ataladi.
-
Uning shakli Quyosh magnit maydoni va oraliq yulduzlar gazining oqimiga bog‘liq.
-
Géliosfera kosmik ob-havo va kosmik nurlarni tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi.