HTTP: Umumiy Ma'lumot

HTTP (HyperText Transfer Protocol) — bu internetda ma'lumotlarni uzatish uchun ishlatiladigan protokoldir. U veb-sahifalarni, tasvirlarni, videolarni va boshqa fayllarni internet orqali uzatish uchun asosiy vosita hisoblanadi. HTTP mijoz-server printsipi asosida ishlaydi, ya'ni brauzer (mijoz) serverga so'rov yuboradi, va server javob sifatida so'ralgan ma'lumotlarni yuboradi.

HTTP Haqida Asosiy Ma'lumotlar:

1. HTTP qanday ishlaydi?

   • Siz brauzeringizning manzil satriga URL (masalan, www.example.com) ni kiritganingizda, brauzer HTTP protokoli yordamida veb-serverga so'rov yuboradi.

   • Server so'rovni qayta ishlaydi va HTML sahifa kodi, tasvirlar va boshqa elementlar kabi ma'lumotlarni yuboradi.

   • Brauzer esa bu ma'lumotlarni qayta ishlaydi va ekraningizda veb-sahifani ko'rsatadi.

2. HTTP metodlari:

   • GET — serverdan ma'lumotlarni so'rash uchun ishlatiladi.

   • POST — serverga ma'lumotlarni yuborish uchun ishlatiladi, masalan, forma yuborish.

   • PUT — serverdagi ma'lumotlarni yangilash uchun ishlatiladi.

   • DELETE — serverdan ma'lumotlarni o'chirish uchun ishlatiladi.

   • HEAD — faqat javobning sarlavhalarini so'raydi, lekin kontentni so'ramaydi.

   • PATCH — serverdagi ma'lumotlarni qisman yangilash uchun ishlatiladi.

3. HTTP va xavfsizlik:

   • Oddiy HTTP protokoli ma'lumotlarni shifrlamaydi, bu esa shaxsiy ma'lumotlarning o'g'irlanishi xavfini oshiradi.

   • Xavfsizlikni oshirish uchun HTTPS (HTTP Secure) protokoli ishlab chiqilgan, u mijoz va server o'rtasidagi ma'lumotlarni shifrlaydi va yuqori darajadagi xavfsizlikni ta'minlaydi.

   • HTTPS onlayn to'lovlar, maxfiy ma'lumotlarni uzatish va boshqa xavfsizlikni ta'minlash zarur bo'lgan holatlarda ishlatiladi.

4. HTTP so'rovi tuzilishi:

   • Metod: Ma'lumotlar bilan nima qilish kerakligini belgilaydi (masalan, GET yoki POST).

   • URL: Resursga ulanish manzili.

   • Sarlavhalar: So'rov haqidagi qo'shimcha ma'lumotlar, masalan, kontent turi yoki avtorizatsiya.

   • So'rov tanasi: Serverga yuboriladigan ma'lumotlar (odatda POST yoki PUT metodlarida).

5. HTTP javobi tuzilishi:

   • Holat kodi: Serverning so'rovni qanday qayta ishlaganini bildiradi (masalan, 200 OK — so'rov muvaffaqiyatli bajarildi).

   • Javob sarlavhalari: Javobni qanday ishlash kerakligini bildiruvchi qo'shimcha ma'lumotlar (masalan, kontent turi).

   • Javob tanasi: Javobdagi kontent (masalan, HTML sahifa kodi).

HTTPning Foydalari:

• Ishlatishdagi oddiylik va barcha brauzerlarda keng qo'llab-quvvatlash.

• Ko'pgina veb-xizmatlar va API-lar uchun asosiy protokol hisoblanadi.

• Mijoz va server o'rtasida ma'lumot almashish imkonini beradi.

HTTPning Cheklovlari:

• Shifrlashning yo'qligi (oddiy versiyada).

• HTTPS ishlatilmasa, MITM (Man-in-the-Middle) kabi hujumlardan himoyasiz bo'lishi mumkin.

Xulosa:

HTTP internetda ma'lumot almashish uchun asosiy protokoldir. U butun dunyodagi veb-saytlar va xizmatlar uchun zaruriy vosita bo'lsa-da, ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash uchun HTTPSni ishlatish tavsiya etiladi.