HTTPS (HyperText Transfer Protocol Secure) — bu oddiy HTTP (HyperText Transfer Protocol) protokolining xavfsiz versiyasidir. U foydalanuvchi brauzeri bilan veb-sayt serveri o‘rtasida uzatiladigan ma’lumotlarning yaxlitligi va maxfiyligini himoya qilish uchun ishlatiladi. HTTPS ma'lumotlarni shifrlaydi, ya’ni uchinchi shaxslar tomonidan ularni o‘qish yoki o‘zgartirishni juda qiyinlashtiradi.
HTTPS haqida asosiy ma'lumotlar:
1. HTTPS qanday ishlaydi?
-
HTTPS SSL (Secure Sockets Layer) yoki uning yangilangan versiyasi TLS (Transport Layer Security) yordamida ma'lumotlarni shifrlaydi.
-
Foydalanuvchi HTTPS orqali veb-saytga kirganda, brauzer bilan sayt serveri o‘rtasidagi aloqa shifrlangan bo‘ladi. Bu esa parollar, karta raqamlari, shaxsiy ma'lumotlar kabi maxfiy axborotlarning xavfsizligini ta’minlaydi.
-
HTTPS siz ulanayotgan veb-sayt haqiqiy ekanligini ham tasdiqlaydi. Bu esa soxta saytlarga tushib qolishning oldini oladi.
2. Shifrlash qanday ishlaydi?
-
Shifrlash (Encryption): HTTPS orqali uzatilayotgan barcha ma’lumotlar shifrlanadi. Ya’ni, agar bu ma’lumotlar yo‘lda ushlab qolinsa ham, uni o‘qishning iloji bo‘lmaydi.
-
SSL/TLS sertifikatlari: Veb-sayt egasining shaxsini tasdiqlovchi elektron hujjatlar bo‘lib, ular orqali siz haqiqiy saytga ulanganingizga ishonch hosil qilasiz.
-
Ochiq va yopiq kalitlar: Sayt ochiq kalit yordamida ma’lumotlarni shifrlaydi, yopiq kalit yordamida esa uni faqat server ochishi mumkin. Bu esa xavfsizlikni oshiradi.
3. HTTPS va veb-sayt xavfsizligi:
-
Ma’lumotlar yaxlitligi: HTTPS orqali uzatilgan ma’lumotlar yo‘lda o‘zgartirilmasligiga kafolat beradi.
-
Autentifikatsiya: Sayt o‘zining haqiqiyligini isbotlaydi, foydalanuvchi firibgarlik qurboni bo‘lishining oldi olinadi.
-
Maxfiylikni ta’minlash: HTTPS shaxsiy va moliyaviy ma’lumotlarni faqat foydalanuvchi va sayt orasida saqlaydi.
4. HTTPS’ni qanday aniqlash mumkin?
-
Brauzerning manzil satrida qulfcha belgisi (🔒) ko‘rinadi va sayt manzili https:// bilan boshlanadi.
-
Ba’zi brauzerlar sayt xavfsizligini qo‘shimcha belgilar bilan ham ko‘rsatadi.
5. HTTPS’ning afzalliklari:
-
✅ Xavfsizlik: Shifrlash orqali ma’lumotlar himoyalanadi.
-
✅ Foydalanuvchi ishonchi: Foydalanuvchilar HTTPS ishlatadigan saytlarga ko‘proq ishonishadi.
-
✅ SEO (qidiruv tizimlari) uchun foyda: Google va boshqa tizimlar HTTPS saytlarga yuqoriroq o‘rin beradi.
-
✅ Tartibga soluvchi me’yorlarga moslik: Ko‘pgina qonun va qoidalar (masalan, GDPR) HTTPS ishlatishni talab qiladi.
6. Nega HTTPS muhim?
-
🔒 Ochiq Wi-Fi tarmoqlarida ma’lumotlar oson ushlanib qolishi mumkin — HTTPS bunga yo‘l qo‘ymaydi.
-
📦 Maxfiy axborotlar (login, parol, karta ma’lumotlari) xavfsiz saqlanadi.
-
🛒 Ayniqsa, onlayn do‘konlar va moliyaviy xizmatlar uchun foydalanuvchi ishonchi juda muhim.
HTTPS’ni qanday yoqish mumkin?
-
SSL/TLS sertifikatini olish — ishonchli tashkilotdan (CA - Certificate Authority).
-
Sertifikatni serverga o‘rnatish.
-
HTTP’ni HTTPS’ga yo‘naltirish — foydalanuvchi har doim xavfsiz ulanishdan foydalansin.
Xulosa:
HTTPS bugungi kunda veb-saytlar uchun standart xavfsizlik chorasi hisoblanadi. U foydalanuvchilar va sayt o‘rtasidagi axborotni himoyalaydi, firibgarlikning oldini oladi va foydalanuvchilarda ishonch uyg‘otadi. Har qanday professional yoki tijorat sayti HTTPS’dan foydalanishi zarur.