IaaS (inglizcha Infrastructure as a Service — Xizmat sifatida infratuzilma) — bu bulutli hisoblash texnologiyasining bir turi bo‘lib, foydalanuvchilarga internet orqali virtual serverlar, saqlash joylari, tarmoqlar va boshqa infratuzilma resurslarini ijaraga olish imkonini beradi. Foydalanuvchi o‘zining fizik qurilmalarini sotib olmasdan, kerakli IT resurslarini vaqtincha ishlatadi.
🔧 IaaS nimalarni o‘z ichiga oladi?
IaaS quyidagi asosiy infratuzilma xizmatlarini taklif qiladi:
-
Virtual serverlar (VM – Virtual Machine)
-
Bulutli saqlash joyi (Storage)
-
Tarmoq resurslari (IP-manzillar, xavfsizlik devorlari, trafik boshqaruvi)
-
Operatsion tizimlar
Ushbu xizmatlar ko‘pincha foydalangancha to‘lash usulida ishlaydi – siz faqat kerakli resurslar uchun to‘lov qilasiz.
🧱 IaaS asosiy tarkibiy qismlari:
| Qism | Tavsifi |
|---|---|
| Hisoblash kuchi | Virtual mashinalar, ilovalarni ishga tushirish uchun |
| Saqlash | Ma’lumotlar, fayllar va zahira nusxalari uchun joy |
| Tarmoq | Virtual tarmoqlar, IP-manzillar, xavfsizlik tizimlari |
| Xavfsizlik | Foydalanuvchi kirishini boshqarish, shifrlash |
| Monitoring | Resurslar va tizim ishlashini kuzatish vositalari |
🌐 Mashhur IaaS provayderlari:
-
Amazon Web Services (AWS EC2)
-
Microsoft Azure
-
Google Cloud Platform (GCP)
-
IBM Cloud
-
Oracle Cloud Infrastructure
✅ IaaS afzalliklari:
-
Moslashuvchanlik: Resurslarni tezda oshirish yoki kamaytirish mumkin
-
Tejamkorlik: Qurilma yoki server sotib olishga hojat yo‘q
-
Erkinlik: Istalgan dasturiy platformani ishlatish imkoniyati
-
Ishonchlilik: Avto-zahira, serverlarni tiklash xizmati
-
Jahon bo‘yicha foydalanish: Har qanday mintaqada ishga tushirish mumkin
🔄 IaaS boshqa xizmat turlari bilan taqqoslash:
| Model | Nima taklif qiladi | Kim boshqaradi | Misollar |
|---|---|---|---|
| IaaS | Infratuzilma (server, tarmoq) | Foydalanuvchi | AWS EC2, Azure VMs |
| PaaS | Platforma (OS, dastur muhitlari) | Foydalanuvchi (ilova darajasida) | Google App Engine, Heroku |
| SaaS | Tayyor dasturiy ta’minot | Provayder | Gmail, Dropbox, Salesforce |
🧠 IaaS'dan foydalanish holatlari:
-
Veb-saytlar va web-ilovalarni joylashtirish
-
Katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash
-
Dastur ishlab chiqish va test muhiti yaratish
-
Ma’lumotlarni zaxiralash va tiklash
-
Kuchli hisoblash talab qilinadigan loyihalar
🚀 Xulosa:
IaaS — bu zamonaviy IT-infratuzilmani qurishda tez, arzon va moslashuvchan yechim. Bu model kompaniyalarga fizik server xarajatisiz o‘sish, sinov, va xizmat ko‘rsatishni boshlash imkonini beradi.
IaaS — raqamli transformatsiya uchun mukammal poydevor.