Ichaklar — bu uzun naychasimon tuzilma bo‘lib, oshqozondan boshlanadi va to‘g‘ri ichak (rektum) bilan tugaydi. Ichaklar kichik ichak (ingichka ichak) va katta ichak (yo‘g‘on ichak) ga bo‘linadi.
📏 Umumiy uzunligi
-
Kattalarda ichaklar uzunligi 6–9 metr bo‘ladi.
-
Kichik ichak: 5–7 metr.
-
Katta ichak: 1–1,5 metr.
-
📌 Ichaklar tuzilishi va qismlari
1. Kichik ichak (ingichka ichak / тонкая кишка / small intestine)
📍 Funktsiyasi:
-
Ovqatni hazm qilishni yakunlaydi.
-
Ozuqa moddalarini (oqsil, yog‘, vitamin, mineral va suv) qonga so‘rib oladi.
🧩 Qismlari:
| Qism nomi | Vazifasi |
|---|---|
| 12 barmoq ichak (duodenum) | Oshqozon osti bezi va o‘t pufagidan ajralmalar kelib, ovqatni parchalaydi |
| Ichak o‘rta qismi (yeyunum) | Ozuqa moddalarini so‘rishning asosiy joyi |
| So‘ruvchi qism (ileum) | Qolgan oziq moddalarni va B12 vitaminini so‘radi |
2. Katta ichak (yo‘g‘on ichak / толстая кишка / large intestine)
📍 Funktsiyasi:
-
Suv va mineral tuzlarni qayta so‘rish.
-
Chiqindilarni qattiqlashtirish va chiqarishga tayyorlash.
🧩 Qismlari:
| Qism nomi | Tavsifi |
|---|---|
| Ko‘r ichak (cekum) | Kichik ichak bilan bog‘langan boshlang‘ich qism; unga o‘simta (appendiks) ulangan. |
| Ko‘tariluvchi, ko‘ndalang, tushuvchi yo‘g‘on ichak | Ovqat qoldiqlarini surish va suvni so‘rish bo‘yicha ishlaydi. |
| Sigma ichagi (sigmoid) | Chiqindi massani to‘g‘ri ichakka yetkazadi. |
| To‘g‘ri ichak (rektum) | Najas to‘planadi va anal teshik orqali chiqariladi. |
🧪 Ichaklarning asosiy funksiyalari
| Funktsiya | Tushuntirish |
|---|---|
| Hazm qilish | Ovqatni fermentlar yordamida parchalaydi |
| So‘rish (absorbsiyalash) | Oziq moddalar, vitaminlar, suv va minerallarni qonga o‘tkazadi |
| Chiqindilarni chiqarish | Parchanmagan ovqat va chiqindilarni najas shaklida tashqariga chiqaradi |
| Mikroblar bilan himoya | Ichaklarda millionlab foydali bakteriyalar bor (ichak mikrobiotasi) |
🦠 Ichak mikrobiotasi
-
Ichaklarda foydali bakteriyalar yashaydi (masalan, Lactobacillus, Bifidobacterium).
-
Ular:
-
Immunitetni mustahkamlaydi.
-
Vitaminlar (masalan, K va B) ishlab chiqaradi.
-
Ovqatni parchalaydi.
-
Yallig‘lanish va allergiyalarga qarshi kurashadi.
-
⚠️ Ichaklar bilan bog‘liq umumiy kasalliklar
| Kasallik nomi | Tavsifi |
|---|---|
| Ichak shamollashi (enterit/kolit) | Virus yoki bakteriyal infektsiyalar sababli yuzaga keladi. |
| Ichak o‘tkirligi (disbakterioz) | Foydali bakteriyalar nisbati buziladi, ich ketishi, og‘riq keltiradi. |
| Ich qotishi (qabziyat) | Noto‘g‘ri ovqatlanish yoki ichak harakati sustligi tufayli. |
| Ichak infeksiyalari | Salmonellyoz, dizenteriya, rotavirus va boshqalar. |
| Saraton (yo‘g‘on ichak saratoni) | Ayniqsa 50 yoshdan keyin xavf oshadi. |
| Kron kasalligi / Yallig‘lovchi ichak kasalliklari | Surunkali ichak yallig‘lanishi bilan kechadi. |
🩺 Ichaklarni tekshirish usullari
-
Kolonoskopiya – katta ichakni kamera bilan ko‘rish.
-
Rektoskopiya – to‘g‘ri ichakni tekshirish.
-
UZI, KT, MRT – ichki holatni aniqlash.
-
Qon va najas tahlillari – infektsiya yoki yallig‘lanish belgilari.
✅ Xulosa
| Ichak turi | Asosiy vazifasi |
|---|---|
| Kichik ichak | Hazm qilish va oziq moddalarni so‘rib olish |
| Katta ichak | Suvni qayta so‘rib olish va chiqindi chiqarish |
| To‘g‘ri ichak | Najasni saqlash va chiqarish |