✅ Insult nima?
Insult — bu miya qon aylanishining to‘xtashi yoki buzilishi natijasida yuzaga keladigan holat. Bunday vaziyatda miya hujayralari kislorod va ozuqa moddalarini ololmaydi va atigi bir necha daqiqa ichida o‘la boshlaydi. Bu esa miya shikastlanishi, nogironlik yoki hatto o‘limga olib kelishi mumkin.
⚠️ Insult turlari
Insultning 2 asosiy turi mavjud:
-
Ishemik insult (eng keng tarqalgani — ~85%):
-
Qon tomirning tiqilib qolishi (masalan, tromb – qon quyqalari) tufayli yuzaga keladi.
-
Bu turdagi insult eng ko‘p uchraydi.
-
-
Gemoragik insult:
-
Qon tomir yorilishi natijasida miya ichiga qon quyiladi.
-
Kamroq uchraydi, lekin xavfliroq.
-
🔍 Insult alomatlari (FAST testi)
| Belgisi | Tushuntirish |
|---|---|
| F – Face (Yuz) | Yuzning bir tomoni tushib qoladi yoki qimirlamaydi |
| A – Arm (Qo‘l) | Bir qo‘l kuchsizlanadi yoki ko‘tarilmaydi |
| S – Speech (Nutq) | Nutq buziladi, gapira olmaydi yoki g'alati gapiradi |
| T – Time (Vaqt) | Darhol tez yordam chaqirish kerak! |
🧪 Qanday aniqlanadi?
-
KT (kompyuter tomografiyasi) yoki MRT (magnit-rezonans tomografiya) orqali miya holati tekshiriladi.
-
Qon tahlillari, EKG (yurak tekshiruvi), bo‘yin tomirlarini UZI qilish ham qo‘llaniladi.
💊 Insult davolash
Davolash turi insultning turiga bog‘liq:
-
Ishemik insult:
-
Tromb erituvchi dori (faqat 3–4,5 soat ichida qo‘llanishi kerak).
-
Trombni olib tashlash uchun jarrohlik aralashuvi (trombektomiya).
-
-
Gemoragik insult:
-
Qonni to‘xtatish yoki qon tomirni tiklash uchun operatsiya.
-
Miya bosimini kamaytirish uchun dori vositalari.
-
🛡️ Oldini olish yo‘llari
-
Qon bosimini nazorat qiling
-
Sog‘lom ovqatlaning va harakatli hayot tarzini olib boring
-
Chekish va alkogolni tark eting
-
Qandli diabet va xolesterin darajasini kuzatib boring
-
Har yili profilaktik tibbiy ko‘rikdan o‘ting