📌 1. Internet nima?
Internet — bu butun dunyo bo‘ylab tarqalgan kompyuterlar va qurilmalar tarmog‘i bo‘lib, ular o‘zaro ma’lumot almashadi.
Internet orqali siz:
-
Saytlarga kirishingiz 🌍
-
Elektron pochta yuborishingiz 📧
-
Video ko‘rishingiz 🎥
-
Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishingiz 📱 mumkin.
📌 2. Internetning asosiy qismlari
| Qism | Nima uchun kerak? |
|---|---|
| Qurilma | Siz foydalanayotgan telefon, noutbuk, kompyuter |
| Router (yo‘naltirgich) | Qurilmani internetga ulaydi |
| Modem | Uyingizni internet provayderiga bog‘laydi |
| ISP (Internet xizmat provayderi) | Sizga internet taqdim etuvchi kompaniya |
| Server | Veb-sahifalar, video va fayllarni saqlaydi |
| Brauzer | Saytlarni ko‘rish dasturi (Chrome, Firefox) |
📌 3. Veb-saytga qanday ulanadi? (Bosqichma-bosqich)
Faraz qilaylik siz www.google.com saytiga kirmoqchisiz:
🔸 1-qadam: Siz sayt manzilini yozasiz
Brauzeringizga sayt manzilini kiritasiz.
🔸 2-qadam: DNS uni IP manzilga aylantiradi
-
www.google.com→142.250.190.36 -
Bu — xuddi ko‘cha nomini uy raqamiga aylantirgandek.
🔸 3-qadam: Kompyuteringiz so‘rov yuboradi
Sizning qurilmangiz serverga xabar yuboradi:
🧑💻 ➡️ “Menga sahifani yuboring!”
🔸 4-qadam: Server javob qaytaradi
Server veb-sahifani yuboradi.
🔸 5-qadam: Brauzer saytni ko‘rsatadi
Sahifa ekranda ochiladi — bu hammasi bir soniyadan kam vaqtda sodir bo‘ladi!
📌 4. IP manzili nima?
-
IP (Internet Protocol) — har bir qurilmaga beriladigan raqamli manzil.
-
Masalan:
192.168.1.1 -
U qurilmangizni tarmoqda aniqlaydi.
📌 5. Server nima?
Server — bu maxsus kompyuter bo‘lib:
-
U veb-saytlar, videolar, fayllarni saqlaydi.
-
Siz so‘rov yuborsangiz, u sizga kerakli ma’lumotni yuboradi.
📌 6. Internet xizmat provayderi (ISP) nima?
Bu — sizni internet bilan ta’minlaydigan kompaniya.
Misollar:
-
Uzbektelecom (O‘zbekistonda)
-
Beeline, Ucell, Mobiuz
📌 7. Ma’lumotlar qanday uzatiladi? — Paketlar
-
Har bir sahifa, video yoki fayl mayda paketlarga bo‘linadi.
-
Har bir paket internet orqali alohida yo‘l bilan yuboriladi.
-
Qabul qilganda ular qayta yig‘iladi.
🧳 Bu xuddi katta kitobni bo‘lib, bir nechta konvertlarda yuborgandek.
📌 8. Wi-Fi nima?
-
Wi-Fi — kabelsiz, simsiz internet ulanishi.
-
U radio to‘lqinlar orqali router va qurilmani bog‘laydi.
📌 9. Internet xavfsizligi vositalari
| Vosita | Vazifasi |
|---|---|
| Firewall | Zararli trafikni bloklaydi |
| Antivirus | Qurilmangizni viruslardan himoya qiladi |
| VPN | Sizning IP manzilingizni yashiradi |
| HTTPS | Himoyalangan saytlar (🔒 belgi bilan boshlanadi) |
📌 10. Kundalik internetdan foydalanish
-
Ijtimoiy tarmoqlar: Telegram, Instagram, TikTok
-
Elektron pochta: Gmail, Mail.ru
-
Video qo‘ng‘iroqlar: Zoom, Google Meet
-
Onlayn savdo: AliExpress, OLX
-
Ta’lim: Google Classroom, Coursera
✅ Xulosa
| Tushuncha | Taqdimoti |
|---|---|
| Internet | Qurilmalararo global tarmoq |
| IP manzil | Har bir qurilmaning internetdagi manzili |
| DNS | Sayt nomini IP raqamga aylantiradi |
| Server | Ma’lumotlarni saqlaydi va yuboradi |
| ISP | Internetga ulanishingizni ta’minlaydi |
| Paketlar | Ma’lumot bo‘laklari |