Kirish
Bugungi kunda internetda kiberhujumlar — oddiy foydalanuvchilar va kompaniyalar uchun katta xavf hisoblanadi. Eng ko‘p uchraydigan hujumlardan biri — DDoS va MITM hujumlari. Ushbu maqolada ularning nima ekanligini, qanday ishlashini va ulardan qanday himoyalanish mumkinligini oddiy tilda tushuntirib beramiz.
DDoS hujumi nima?
DDoS — Distributed Denial of Service, ya’ni «taqsimlangan xizmatdan mahrum qilish» hujumi. Bu hujumda ko‘plab zararli kompyuterlar bir vaqtning o‘zida sayt yoki onlayn xizmatga katta trafik yuboradi. Natijada sayt ortiqcha yuklanib, ishlamay qoladi.
-
Qanday ishlaydi: Xakerlar ko‘plab zararli qurilmalardan (botnet) foydalangan holda maqsadli saytga katta hajmdagi so‘rovlar yuboradi.
-
Ta’siri: Sayt ishlamay qoladi, foydalanuvchilar unga kira olmaydi, kompaniya daromadidan mahrum bo‘ladi.
-
Misol: 2016 yilda Dyn kompaniyasiga qilingan DDoS hujumi Twitter, Netflix va Amazon kabi mashhur saytlarni bir necha soat davomida ishlamasligiga olib keldi.
MITM hujumi nima?
MITM — Man-In-The-Middle, ya’ni «o‘rtadagi odam» hujumi. Bu hujumda xakerlar ikki tomon o‘rtasidagi aloqa ma’lumotlarini maxfiy ravishda o‘g‘irlaydi yoki o‘zgartiradi.
-
Qanday ishlaydi: Xaker foydalanuvchi va sayt yoki xizmat o‘rtasida uzatilayotgan ma’lumotlarni ushlab qoladi, masalan, parol yoki bank kartasi ma’lumotlari.
-
Ta’siri: Shaxsiy ma’lumotlar o‘g‘irlanadi yoki buziladi.
-
Misol: Ommaviy Wi-Fi tarmoqlarida MITM hujumi ko‘p uchraydi, bu yerda xakerlar sizning ma’lumotlaringizni o‘zlashtirishi mumkin.
Qanday himoyalanish mumkin?
-
Agar siz sayt egasi bo‘lsangiz, DDoS hujumlardan himoya qiluvchi dastur va qurilmalarni ishlating.
-
Muhim ishlarni amalga oshirishda ommaviy Wi-Fi tarmoqlaridan foydalanmang yoki VPN orqali xavfsiz ulanishingizni ta’minlang.
-
Har doim HTTPS bilan boshlangan saytlar bilan ishlang — bu ma’lumotlaringiz shifrlanganligini bildiradi.
-
Dasturni va xavfsizlik vositalarini muntazam yangilab turing.
-
Noma’lum manbalardan kelgan elektron pochta va havolalarga ehtiyotkorlik bilan qarang.
Haqiqiy misol
2016 yilda Dyn kompaniyasiga qilingan DDoS hujumi tarixdagi eng katta hujumlardan biri bo‘ldi. U Internet of Things (IoT) qurilmalarining (masalan, kameralar, routerlar) botnetidan foydalangan. Bu hujum butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlarni ommaviy saytlar va xizmatlardan mahrum qildi va kiberxavfsizlikning ahamiyatini ko‘rsatdi.
Xulosa
DDoS va MITM hujumlarini tushunish sizga o‘z ma’lumotlaringizni himoya qilish imkonini beradi. Siz internetda o‘z xavfsizligingizni tekshirganmisiz? Oddiy choralar katta muammolardan saqlaydi.