Ta’rif:
Kovalent bog‘lanish — bu ikki atom o‘zaro bitta yoki bir nechta elektron juftini bo‘lishib ishlatadigan kimyoviy bog‘lanish turidir. Bu ularga tashqi (valent) elektron qatlamlarini to‘ldirib, barqarorroq elektron konfiguratsiyaga erishish imkonini beradi.
Qanday ishlaydi:
-
Atomlar odatda tashqi elektron qatlamida 8 ta elektron (oktet qoidasi) bo‘lsa, barqaror holatda bo‘ladi.
-
Ion bog‘lanishdan farqli ravishda, bu yerda elektronlar bir atomdan boshqasiga o‘tmaydi, balki ikkala atom tomonidan umumiy ravishda ishlatiladi.
-
Bu umumiy elektronlar ikki atom orasida mustahkam bog‘ hosil qiladi.
Kovalent bog‘lanish turlari:
-
Yagona bog‘ (bir juft elektron): masalan, H—H (vodorod molekulasi).
-
Ikki bog‘ (ikki juft elektron): masalan, O=O (kislorod molekulasi).
-
Uch bog‘ (uch juft elektron): masalan, N≡N (azot molekulasi).
Kovalent bog‘lanish xususiyatlari:
-
Asosan nometall atomlar o‘rtasida yuz beradi.
-
Kovalent birikmalar gaz, suyuqlik yoki qattiq modda holida bo‘lishi mumkin.
-
Odatda erish va qaynash harorati pastroq bo‘ladi (ion birikmalarga nisbatan).
-
Elektr toki o‘tkazmaydi, chunki ular erkin elektron yoki ionlarga ega emas.
-
Kovalent bog‘lar qutbli (elektronlar teng bo‘linmagan) yoki qutbsiz (elektronlar teng bo‘linadi) bo‘lishi mumkin — bu atomlar orasidagi elektrmanfiylik farqiga bog‘liq.
Ahamiyati:
Kovalent bog‘lanish — organik birikmalar, biologik molekulalar (masalan, DNK, oqsillar) va kundalik hayotda ishlatiladigan ko‘plab moddalarning asosiy kimyoviy bog‘lanishidir.