Krioterapiya nima?

Krioterapiya — bu tananing ma’lum joylariga yoki butun tanaga juda sovuq haroratlar bilan ta’sir qilish orqali kasalliklarni davolash usuli. U patologik (buzilgan) to‘qimalarni yo‘q qilish yoki yallig‘lanishni kamaytirish uchun ishlatiladi.

📖 Atama kelib chiqishi:

• “Krio” — qadimgi yunoncha kryos so‘zidan, ma’nosi sovuq

• “Terapiya” — therapeia, ya’ni davolash

Demak, krioterapiya — “sovuq bilan davolash” degan ma’noni bildiradi.

🔬 Krioterapiya turlari:

1. Mahalliy krioterapiya

   • Faqat tananing ma’lum bir qismiga sovuq qo‘llaniladi

   • Quyidagilar uchun ishlatiladi:

     • Siğil (borodavka)

     • Teri o‘simtalari (nevus, papilloma)

     • Saraton oldi holatlar (masalan, aktinik keratoz)

2. Butun tana krioterapiyasi (Whole-body cryotherapy – WBC)

   • Bemor -110°C dan -160°C gacha bo‘lgan haroratdagi kriokameraga 2–3 daqiqaga kiradi

   • Quyidagilarga yordam beradi:

     • Mushak va bo‘g‘im og‘rig‘i

     • Yallig‘lanishni kamaytirish

     • Sportdan keyin tiklanish

     • Ruhiy holatni yaxshilash (depressiya va stressga qarshi)

⚙️ Asboblar va materiallar:

• Suyuq azot (–196°C)

• Kriospray, krioprob, kriokamera

• Himoya vositalari: qo‘lqop, paypoq, niqob (umumiy krioterapiya uchun)

✅ Foydalari:

• Kasallangan yoki keraksiz to‘qimalarni yo‘q qiladi

• Og‘riq va yallig‘lanishni kamaytiradi

• Qon aylanishini yaxshilaydi

• Terini tetiklashtiradi

• Mushaklar tiklanishini tezlashtiradi

• Ayrim hollarda kayfiyatni yaxshilaydi

⚠️ Xavflar va qarshi ko‘rsatmalar:

• Sovuq kuyishlari, teri shikastlanishi

• Quyidagi holatlarda tavsiya etilmaydi:

  • Yurak kasalliklari

  • Og‘ir gipertenziya (yuqori qon bosimi)

  • Sovuqqa sezuvchanlik (masalan, Reyno kasalligi)

  • Homiladorlik

  • Ochiq yaralar yoki teri infeksiyalari

🏥 Qaysi kasalliklarda qo‘llaniladi:

• Dermatologiya (siğil, o‘simta)

• Onkologiya (ba’zi o‘simtalarni yo‘q qilish)

• Sport tibbiyoti

• Travmatologiya

• Revmatologiya (artroz, artrit va h.k.)

🧪 Qanday ishlaydi?

Krioterapiya paytida:

• Teri yoki to‘qimalar muzlatiladi

• Sovuq asab impulslarini sekinlashtiradi

• Qon tomirlari qisqaradi (vazokonstriksiya)

• Yangi sog‘lom to‘qimalar o‘sishini rag‘batlantiradi

🗓 Tarixi:

• Ilk tibbiyotda qo‘llanishi XIX asr o‘rtalarida

• Suyuq azot bilan krioterapiya esa XX asrda

• Butun tana krioterapiyasi 1970-yillarda Yaponiyada ixtiro qilingan