Ma’lumotlar yaxlitligi — bu ma’lumotlarning to‘g‘ri, izchil va ishonchli saqlanishini ta’minlashdir. Bu ma’lumotlarning xatoliklar, takroriylik va buzilishlardan himoyalanishiga yordam beradi.
Ma’lumotlar yaxlitligining turlari:
-
Entity Integrity (obyekt yaxlitligi)
-
Har bir jadval qatori noyob bo‘lishi kerak, buning uchun asosiy kalit (primary key) ishlatiladi.
-
-
Referential Integrity (manzilga bog‘liqlik yaxlitligi)
-
Jadvaldagi bog‘lanishlar to‘g‘ri saqlanishini ta’minlaydi, bunda chet kalitlar (foreign keys) ishlatiladi.
-
-
Domain Integrity (maydon yaxlitligi)
-
Kiritilgan ma’lumotlar belgilangan qoidalarga mos kelishi kerak (ma’lumot turi, format, diapazon). Masalan, yosh musbat son bo‘lishi kerak.
-
-
User-Defined Integrity (foydalanuvchi belgilagan yaxlitlik)
-
Foydalanuvchi yoki dastur tomonidan belgilangan qoida, masalan, buyurtma sanasi kelajakda bo‘lmasligi kerak.
-
🔍 Indeksatsiya (Indexing)
Indeksatsiya — bu ma’lumotlarni qidirish va olishni tezlashtirish uchun ishlatiladigan usul.
-
Indeks kitobdagi mazmun yoki ko‘rsatkich kabi ishlaydi: u ma’lumotlar bazasiga kerakli qatorni tez topishga yordam beradi, butun jadvalni tekshirmasdan.
-
Indeks ko‘pincha WHERE qoidalarida ishlatiladigan ustunlarda yaratiladi.
Indeksning afzalliklari:
-
So‘rovlarni (SELECT) tez bajaradi
-
Ma’lumotlarni tez topishda samarali
Kamchiliklari:
-
Indekslar qo‘shimcha joy egallaydi
-
INSERT, UPDATE, DELETE amallari biroz sekinlashadi, chunki indeks ham yangilanadi