🔭 Asosiy ma’lumotlar
| Xususiyat | Qiymati |
|---|---|
| Quyoshdan masofa | 4-sayyora |
| O‘rtacha masofa | ~227,9 million km (1.52 a.e.) |
| Diametri | 6 779 km |
| Massasi | 6.39 × 10²³ kg |
| Tortishish kuchi | 3.71 m/s² (Yerning ~0.38 qismi) |
| Orbita davri | 687 Yer kuni |
| O‘z o‘qi atrofida aylanish davri | 24 soat 37 daqiqa |
| O‘qi egilishi | 25.2° |
| O‘rtacha harorat | −63°C |
| Oylar | 2 (Phobos va Deimos) |
| Atmosfera | Ingichka, asosan karbonat angidrid (CO₂) |
🌌 Orbita va aylanish
-
Orbita elliptikroq bo‘lib, Quyoshga yaqinlashib va uzoqlashib turadi.
-
Marsda bir yil Yerda 687 kunni tashkil qiladi.
-
Kun uzunligi Yerga o‘xshash — 24 soat 37 daqiqa.
🌍 Yuza va geologiya
-
Qizg‘ish rang — yuzadagi temir oksid (zang) tufayli.
-
Vulkanlar, kanyonlar, cho‘llar va muzli qutblar mavjud.
-
Olympus Mons — Quyosh tizimidagi eng katta vulqon (~22 km balandlikda).
-
Valles Marineris — juda katta kanyon tizimi (~4000 km uzunlikda).
☁️ Atmosfera
-
Juda yupqa atmosfera (yerning ~1% bosimi).
-
Asosan karbonat angidrid (~95%), ozgina azot va argon.
-
Shamollar chang bo‘ronlarini keltirib chiqaradi, ular butun sayyorani qoplaydi.
-
Marsda suyuq suv barqaror mavjud bo‘la olmaydi, ammo muz ko‘rinishida mavjud.
🧲 Magnit maydon
-
Global magnit maydon yo‘q, lekin ba’zi hududlarda qadimiy magnitlanish bor.
-
Bu yerda qadimda magnitosfera bo‘lgan bo‘lishi mumkin.
🌑 Ichki tuzilma
-
Qattiq temirli yadro, silikatli mantiya va qobiqdan iborat.
-
Ichki issiqlik hali saqlanib qolgan, ammo hozirda tektonik faollik juda kam.
🛰️ Tadqiqot va missiyalar
-
1960-yillardan beri o‘nlab missiyalar amalga oshirilgan.
-
NASA rovers:
-
Spirit & Opportunity — geologik tadqiqotlar olib bordi.
-
Curiosity — 2012 yildan beri faol, qadimiy yashash sharoitlarini o‘rganmoqda.
-
Perseverance (2021) — Marsda hayot izlarini izlamoqda, tuproq namunalarini yig‘moqda.
-
-
Zhurong (Xitoy) — 2021 yilda muvaffaqiyatli qo‘ngan.
-
Hope orbiter (BAA) — Mars atmosferasini o‘rganmoqda.
🧠 Qiziqarli faktlar
-
Marsda qutblarda muzli qoplamalar mavjud, ular mavsumiy ravishda o‘zgaradi.
-
Marsda o‘tmishda suyuq suv oqimlari bo‘lganligi aniqlandi.
-
Kichik va zaif atmosfera tufayli quyosh nurlari yuzaga erkin yetib boradi.
-
Odamlarni Marsga yuborish NASA va boshqa agentliklarning uzoq muddatli maqsadidir.