Mehnat shartnomasi – bu ish beruvchi va xodim o‘rtasida tuziladigan, ma’lum ishni bajarish uchun asosiy mehnat shartlarini belgilab beradigan yozma huquqiy kelishuvdir. U fuqaroni qonuniy asosda ishga qabul qilishning yagona shaklidir.
📌 Mehnat shartnomasining asosiy belgilari:
| Belgilar | Tavsif |
|---|---|
| 🔹 Yozma shaklda tuziladi | Og‘zaki shaklda tuzish qat’iyan man etilgan |
| 🔹 Ikki tomonlama kelishuv | Xodim va ish beruvchi teng huquqli tomonlardir |
| 🔹 Turi: belgilangan yoki belgilab qo‘yilmagan muddatga tuziladi | |
| 🔹 Imzolanishi shart | Har ikki tomon shartnomani imzolashi majburiy |
| 🔹 Ishga kirish buyrug‘i asos bo‘ladi | Buyruq (odatda 01-sonli) asosida rasmiylashtiriladi |
| 🔹 Asosiy hujjat | Ish haqi, mehnat vaqti, ta’til, javobgarlik va boshqa shartlar ko‘rsatiladi |
🧾 Mehnat shartnomasida aks etadigan majburiy bandlar
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 109-moddasiga ko‘ra, quyidagilar shartnomada majburiy tarzda ko‘rsatiladi:
-
Tomonlarning rekvizitlari (F.I.Sh., manzil, pasport ma’lumotlari, STIR)
-
Lavozimi yoki kasbi
-
Ish joyi (bo‘linma, filial, tashkilot)
-
Mehnat funksiyasi (bajariladigan ish turi)
-
Mehnat sharoitlari (o‘zgartirilgan ish vaqti, smena, uy sharoitida ishlash va h.k.)
-
Ishga kirish sanasi
-
Mehnatga haq to‘lash miqdori va shakli
-
Ish vaqti rejimi (to‘liq/toliqsiz ish kuni, smenali ish)
-
Ta’til turi va muddati
-
Sinov muddati (agar belgilangan bo‘lsa)
-
Kasaba uyushmasi yoki vakillik organi ishtirokidagi rozilik (agar mavjud bo‘lsa)
⏱ Mehnat shartnomasi turlari
| Tur | Tavsif |
|---|---|
| Doimiy shartnoma | Belgilab qo‘yilmagan muddatga tuziladi |
| Muddati belgilangan shartnoma | Muayyan ishga yoki muddatga tuziladi (masalan: 1 yil) |
| Sinov muddati bilan tuzilgan | Xodimning yaroqliligini aniqlash uchun 3 oygacha belgilanadi |
| O‘rinbosarlik asosida tuzilgan | Asosiy xodimning ta’til, dekret yoki xizmat safarida bo‘lgan vaqtida |
⚖️ Mehnat shartnomasining yaroqliligi
Shartnoma quyidagi hollarda yaroqsiz hisoblanadi:
-
Og‘zaki shaklda tuzilgan bo‘lsa
-
Xodimga 16 yoshdan kichik bo‘lsa (maxsus holatlar mustasno)
-
Shartnoma majburiy bandlarsiz tuzilgan bo‘lsa
-
Yolg‘on ma’lumotlar asosida rasmiylashtirilgan bo‘lsa
Eslatma: Ishga kirish buyrug‘i chiqmasdan turib, ish boshlatilgan bo‘lsa, bu qonunbuzarlik hisoblanadi.
📤 Ishga qabul qilish tartibi (amaliy bosqichlar)
-
Nomzod tanlanadi (intervyu, suhbat)
-
Zarur hujjatlar yig‘iladi (pasport, diplom, STIR, tibbiy ko‘rik)
-
Mehnat shartnomasi tuziladi
-
Buyruq chiqariladi (mehnat faoliyati boshlanishi uchun asos)
-
Mehnat daftarchasiga yozuv kiritiladi (yoki elektron shakl)
-
Xavfsizlik yo‘riqnomasi o‘tkaziladi
-
Shaxsiy ish varaqasi ochiladi
📋 Mehnat shartnomasi bekor qilinishi mumkin bo‘lgan asoslar:
| Asos | Misol |
|---|---|
| Xodim tashabbusi bilan | Ariza asosida ishdan bo‘shash |
| Ish beruvchi tashabbusi bilan | Tashkilot qisqarishi, intizomiy buzilish |
| Shartnoma muddati tugashi | Belgilangan muddat (1 yil) tugaganda |
| Tomonlarning kelishuvi bilan | Ikkala tomon rozi bo‘lsa |
| Sud qarori asosida | Jinoyat sodir etilgani aniqlansa va h.k. |
📚 Asosiy manba va qonunlar:
-
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi (2023-yil, yangi tahrir)
-
“Bandlik to‘g‘risida”gi Qonun
-
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va Mehnat munosabatlari vazirligi hujjatlari
-
E-mehnat tizimi