🔭 Asosiy ma’lumotlar
| Xususiyat | Qiymati |
|---|---|
| Quyoshdan masofa | 1-sayyora |
| O‘rtacha masofa | ~57,9 million km (0,39 YEr-Qyosh masofasi) |
| Diametri | 4 879 km |
| Massasi | 3,30 × 10²³ kg |
| Yuzadagi tortishish kuchi | 3,7 m/s² (Yer tortishish kuchining 0,38 qismi) |
| Orbita davri | 88 Yer kuni |
| O‘z o‘qi atrofida aylanish davri | 59 Yer kuni |
| Quyosh kuni uzunligi | ~176 Yer kuni |
| O‘qi egilishi | 0,034° |
| Yuzaning o‘rtacha harorati | Kunduzi: ~430°C / Kechasi: ~−180°C |
| Oylar | Yo‘q |
| Atmosfera | Juda yupqa, ekzosfera |
🌌 Orbita va aylanish
-
Orbita juda elliptik (eksentriklik 0,206), Quyoshdan masofa doimiy o‘zgarib turadi.
-
3:2 rezonans — Merkuriy o‘z o‘qi atrofida 3 marta aylanadi, har 2 orbitasida Quyosh atrofida.
-
Orbita aylanishining maxsus o‘zgarishi Einsteinning nisbiylik nazariyasini tasdiqladi.
🌍 Yuza va geologiya
-
Yuza ko‘p kraterlar bilan qoplangan, Oyga o‘xshaydi.
-
Katta zarba havzalari bor, masalan Kaloris.
-
Sovigan sayyorada yuzada cho‘zinchoq qirralar, siljishlar paydo bo‘lgan.
-
Tektonik plitalar yo‘q, vulqon faolligi qadimda bo‘lgan.
☁️ Atmosfera (ekzosfera)
-
Juda yupqa, asosan alohida atomlardan iborat: natriy, kaliy, kislorod, geliy, vodorod.
-
Atmosfera Quyosh shamoli ta’sirida uzilib ketadi.
🧲 Magnit maydon
-
Magnit maydon zaif, Yer magnit maydonining taxminan 1% qismi.
-
Qisman erigan temir yadrosidan hosil bo‘ladi.
-
Shimoliy yarimsharda kuchliroq.
🌑 Ichki tuzilma
-
Temir-nikel yadrosi sayyoraning taxminan 85% radiusini tashkil qiladi.
-
Mantiy va qobiq juda yupqa.
-
Magnitosfera Quyosh shamoli bilan o‘zaro ta’sir qiladi.
🛰️ Kashfiyotlar va missiyalar
1. Mariner 10 (1974–1975)
-
Merkuriyga tashrif qilgan birinchi kosmik apparat.
-
Sayyoraning 45% yuzasini suratga oldi.
2. MESSENGER (2004–2015)
-
Merkuriy orbitasida aylanib, yuz minglab suratlar oldi.
-
Shimoliy qutbdagi kraterlarda muz borligini aniqladi.
3. BepiColombo (2018 yilda uchirildi, 2025 yilda yetib boradi)
-
ESA va JAXA hamkorligida amalga oshirilmoqda.
-
Ikki kosmik apparat orqali sayyorani chuqur o‘rganadi.
🧠 Qiziqarli faktlar
-
Merkuriyda oy yo‘q.
-
Kunduzi va kechasi harorat juda farq qiladi.
-
Yerda ko‘rish mumkin — quyosh chiqishidan oldin yoki botishidan keyin.
-
Ismi Rim xudosi Merkuriy nomidan olingan — tezkor xabar yetkazuvchi.