Nevus — bu teri, shilliq qavat yoki boshqa to‘qimalarda joylashgan pigmentli dog‘ yoki xol, odatda tug‘ma yoki hayot davomida hosil bo‘ladi.
Ular melanin pigmenti ishlab chiqaruvchi hujayralar — melanositlar to‘planmasidan iborat.
📚 So‘zning kelib chiqishi:
-
Lotincha "naevus" — "tug‘ma dog‘" yoki "belgi" degan ma’noni anglatadi.
📌 Nevus turlari
| Nevus turi | Tavsifi |
|---|---|
| Oddiy pigmentli nevus | Odatda jigarrang, silliq, yassi yoki biroz bo‘rtgan |
| Qora nevus (melanotsitar) | Qoramtir, ba'zida tikilgan (teriga botgan ko‘rinishda) |
| G‘ayritabiiy (displastik) nevus | Notekis shakl yoki rangga ega, melanoma bilan chalkashishi mumkin |
| Tug‘ma nevus | Tug‘ilishdan bor; yirik bo‘lsa, melanoma xavfi yuqoriroq |
| Intravaskulyar (qon tomirli) | Qon tomirlariga boy bo‘ladi, ko‘proq qizil rangda |
| Nevus flammeus (port-vin dog‘i) | Yuz va bo‘yinda tug‘ma qizg‘ish dog‘ (qon tomirli nevus) |
🧬 Qanday paydo bo‘ladi?
Nevuslar:
-
Genetik (ota-onadan o‘tadi)
-
Quyosh nurlariga haddan tashqari ta’sir qilish natijasida
-
Gormonal o‘zgarishlar davrida (balog‘at, homiladorlik, menopauza) ortishi mumkin
⚠️ Xavfli belgilari (Melanomaga aylanishi mumkin bo‘lsa)
ABCDE usuli orqali nevusda quyidagi o‘zgarishlarga e’tibor bering:
| Harf | Belgisi | Ma'nosi |
|---|---|---|
| A | Asimmetriya | Dog‘ bir tomonlama notekis bo‘lsa |
| B | Chegarasi | Tishli, noaniq bo‘lsa |
| C | Rangi | Bir necha rangda bo‘lsa |
| D | Diametri | 6 mm dan katta bo‘lsa |
| E | Evolyutsiya | O‘zgarish (kattalashish, qonash va h.k.) |
🔍 Tashxis
-
Dermatoskopiya — maxsus moslama yordamida nevusni tekshirish
-
Biopsiya — shubhali hollarda nevusdan to‘qima olib laboratoriyada tekshirish
-
Shifokor kuzatuvi muhim
💊 Davolash
Agar nevus:
-
Qulay joyda bo‘lsa
-
O‘zgarish qilmasa
-
Kichik bo‘lsa
Davolanish shart emas, faqat kuzatish kifoya.
Ammo:
-
Shubhali bo‘lsa (melanomaga aylanish ehtimoli)
-
Ko‘zga tashlanadigan joyda bo‘lsa (estetik jihatdan)
-
Jarohatlanadigan joyda joylashgan bo‘lsa
Jarrohlik yo‘li bilan olib tashlanadi.
❗️ Oldini olish va ehtiyot choralar
-
Quyosh nurlaridan himoyalaning (SPF 30+ krem ishlating)
-
Nevuslar soni ko‘p bo‘lsa — dermatologga muntazam murojaat qiling
-
O‘zgarishlarni kuzating va shifokorga xabar bering
-
Solyariy va sun’iy UV nurlaridan uzoqroq bo‘ling
🧾 Nevus va melanoma farqi:
| Xususiyat | Nevus | Melanoma |
|---|---|---|
| Tez o‘sadi | Yo‘q | Ha |
| Rang | Yagona (odatda jigarrang) | Ko‘p rangli bo‘lishi mumkin |
| Shakl | Silliq, doira yoki oval | Asimmetrik |
| Qonaydi | Yo‘q | Ehtimol bor |
| O‘smaga aylanadi | Kam hollarda | Ha, xavfli |