NFT (Non-Fungible Token) — bu raqamli aktivning noyobligini va egasini tasdiqlovchi token bo‘lib, blokcheyn texnologiyasida saqlanadi. Oddiy kriptovalyutalardan (masalan, Bitcoin yoki Ethereum) farqli ravishda, NFTlar o‘zaro almashtirib bo‘lmaydigan yagona raqamli obyekt hisoblanadi.
NFTlar ko‘pincha raqamli san’at asarlari, musiqalar, videolar, o‘yinlardagi buyumlar yoki kollektsion narsalar egasini tasdiqlashda ishlatiladi.
NFTlarning asosiy xususiyatlari:
✅ Noyob
Har bir NFT yagona va boshqa NFTdan farq qiladi. U takrorlanmaydi.
✅ Bo‘linmaydi
NFTni qismlarga bo‘lib sotib olib bo‘lmaydi (Bitcoin esa bo‘linadi).
✅ Egalikni tekshirish mumkin
Blokcheyn orqali NFT kimga tegishli ekanini, qachon yaratilganini va savdo tarixini bemalol ko‘rish mumkin.
✅ O‘zgarmas
NFTga kiritilgan ma’lumot (yaratuvchi, tarix va h.k.) o‘zgartirib bo‘lmaydi.
NFTlar qanday ishlaydi?
-
Yaratuvchi (san’atkor, dizayner) o‘z raqamli ishini NFT platformasiga (masalan, OpenSea, Rarible) joylab, token yaratadi (mint qilish).
-
NFT Ethereum kabi blokcheynda saqlanadi.
-
Xaridor kriptovalyuta orqali sotib oladi va blokcheyn bu savdoni yozib boradi.
-
Xaridor raqamli mulk egasi bo‘ladi, lekin mualliflik huquqi doimiy ravishda yaratuvchiga tegishli bo‘lishi mumkin.
NFTlar qayerda qo‘llaniladi?
-
🎨 Raqamli san’at: Rassomlar o‘z asarlarini NFT sifatida sotib, daromad olishadi.
-
🎵 Musiqa va video: Eksklyuziv qo‘shiqlar yoki kliplar NFT shaklida chiqariladi.
-
🎮 Kompyuter o‘yinlari: O‘yin ichidagi buyumlar NFT ko‘rinishida sotiladi.
-
🌍 Virtual yerlar: Decentraland kabi platformalarda virtual yer sotib olish mumkin.
-
🖼 Kollektsiyalar: CryptoPunks yoki Bored Ape kabi mashhur NFT kolleksiyalari mavjud.
NFTlarning afzalliklari:
✅ Yaratuvchilar bevosita foyda olishadi
✅ Egasi aniqligi blokcheyn orqali kafolatlanadi
✅ Cheklangan nashr (noyoblik) sababli qadri oshadi
Kamchiliklar va xavflar:
⚠️ Energiya sarfi yuqori (ayniqsa Ethereumda)
⚠️ Bozor o‘zgaruvchan — narxlar tez o‘zgaradi
⚠️ Mualliflik huquqi chalkash bo‘lishi mumkin
⚠️ Soxta NFTlar va firibgarliklar keng tarqalgan
Xulosa:
NFTlar raqamli egalik tushunchasini o‘zgartirmoqda. Bu texnologiya orqali rassomlar, musiqachilar, geymerlar va kollektsionerlar noyob raqamli obyektlar ustidan egalik huquqini tasdiqlay olishadi. Biroq, NFTlar bilan ishlashda xavflarni ham inobatga olish lozim.