Assessment (Baholash)
🎯 Assessment maqsadlari
✔️ O‘quvchilarning ta’lim jarayonidagi yutuqlarini o‘lchash
✔️ O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish
✔️ O‘qitish jarayonining samaradorligini baholash
✔️ Ta’lim jarayonini takomillashtirish uchun ma’lumot olish
✔️ O‘quvchilarga o‘z rivojlanishini tushunishga yordam berish
🛠️ Assessment turlari
Baholash uch asosiy turga bo‘linadi:
1. Formativ (shakllantiruvchi) baholash
-
Ta’lim jarayoni davomida o‘quvchilarning rivojlanishini kuzatish va ularga o‘z bilimlarini yaxshilashga yordam berish uchun o‘tkaziladi.
-
O‘quvchilarga o‘z bilimlarini tushunish va xatolarini tuzatish imkonini beradi.
Misollar:
-
Sinfdagi savol-javob
-
Vaqtinchalik testlar
-
O‘qituvchi tomonidan fikr-mulohaza (feedback) berish
-
Jamoa bilan muhokama qilish
2. Summativ (yakuniy) baholash
-
Dars yoki kurs yakunida o‘quvchilarning bilim darajasini baholash uchun o‘tkaziladi.
-
Natijalar asosida umumiy reyting yoki baho qo‘yiladi.
Misollar:
-
Yakuniy imtihon
-
Nazorat ishi
-
Bitiruv loyihasi
-
Kurs ishlari
3. Diagnostik baholash
-
O‘quvchilarning dastlabki bilim darajasini aniqlash uchun o‘tkaziladi.
-
Ta’lim jarayonini moslashtirish va talabalarning ehtiyojlarini aniqlashga yordam beradi.
Misollar:
-
Kirish testi
-
O‘quvchilarning bilim darajasini aniqlashga qaratilgan suhbat
-
Oldindan test sinovi
🧪 Baholash shakllari
Baholash turli xil usullar bilan amalga oshiriladi:
✅ Testlar
-
Tanlovli savollar (variantlar bilan)
-
To‘ldiruvchi savollar
-
Qisqa javobli savollar
✅ Loyiha ishi
-
O‘quvchilar o‘z bilim va ko‘nikmalarini amaliy ish orqali namoyish qilishadi.
✅ Og‘zaki baholash
-
Og‘zaki savol-javob
-
Talabalar taqdimoti
✅ Portfolio
-
O‘quvchilarning ish namunalarini yig‘ish va ularni baholash
✅ Peer assessment (o‘rtoqlar bahosi)
-
O‘quvchilar bir-birining ishlarini baholaydi va fikr-mulohaza bildiradi.
🌍 Baholash mezonlari
Baholash aniq mezonlarga asoslanishi kerak:
| Mezon | Tavsif | Misol |
|---|---|---|
| Aniqlik | O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini aniq baholash | Javob to‘g‘riligini tekshirish |
| Obyektivlik | Baholash shaxsiy fikrga asoslanmasligi kerak | Qoidaga asoslangan baho |
| Muvofiqlik | Baholash o‘quv maqsadlariga mos bo‘lishi kerak | Test mazmuni o‘quv maqsadi bilan mos keladi |
| Baholash osonligi | Baholash natijalarini tez va aniq chiqarish | Qisqa va aniq testlar |
| Qayta bog‘lanish | O‘quvchilarga natija haqida tushunarli fikr bildirish | Fikr-mulohaza orqali bilimni mustahkamlash |
📈 Baholash natijalarini tahlil qilish
Baholash natijalarini tahlil qilish orqali:
🔹 O‘quvchilarning zaif tomonlarini aniqlash mumkin.
🔹 Ta’lim jarayonini qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirish mumkin.
🔹 O‘qituvchilarga dars metodikasini yaxshilash imkoniyati beriladi.
🚀 Baholashda keng tarqalgan xatolar
❌ Subyektivlik – O‘qituvchining shaxsiy fikriga asoslangan baholash
❌ Aniqlikning yo‘qligi – Baholash mezonlarining noaniqligi
❌ Teskari aloqaning yetishmasligi – O‘quvchilar natijalari bo‘yicha tushuncha berilmasligi
❌ Noto‘g‘ri moslashuv – Baholash usullarining o‘quvchilarga mos kelmasligi
🎓 Samarali baholash uchun tavsiyalar
✅ Aniq va tushunarli mezonlar belgilang
✅ Talabalarga baholash natijalariga asoslangan fikr-mulohaza bering
✅ Turli xil baholash usullaridan foydalaning
✅ Baholash natijalari asosida dars metodikasini takomillashtiring
✅ O‘quvchilarga o‘z natijalarini tahlil qilish imkoniyatini bering
💡 Misollar
✔️ Talaba SWOT tahlil asosida biznes-reja tuza oladi.
✔️ O‘quvchi yurak xastaligi sabablarini tushuntira oladi.
✔️ Talaba PowerPoint taqdimoti orqali loyihani himoya qila oladi.
✔️ O‘quvchi sinf muhokamasida faol ishtirok etadi.