Risklarni boshqarish jarayoni

1. Risklarni aniqlash (Identifikatsiya)

Maqsad:

Loyihaga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ehtimoliy xavf-xatarlarni aniqlash va hujjatlashtirish.

Asosiy usullar:

• Hujjatlarni tahlil qilish: loyiha rejalari, shartnomalar, talablar va manfaatdor tomonlar kutgan natijalarni ko‘rib chiqish.

• Brainstorming: loyiha jamoasi, mutaxassislar va manfaatdor tomonlar bilan.

• SWOT-tahlil: kuchli/sust tomonlar, imkoniyatlar va tahdidlarni aniqlash.

• So‘rovnomalar/intervyular: tajribali mutaxassislar va manfaatdor tomonlarning fikrini olish.

• Check-listlar: ilgari bajarilgan loyihalardagi xavflarni ko‘rib chiqish.

• Farazlar tahlili: noto‘g‘ri yoki xavfli farazlar mavjudligini aniqlash.

Natija:

• Risklar reestri (Risk Register):

  • Risk ID raqami

  • Risk tavsifi

  • Manbasi (texnik, huquqiy, ekologik va h.k.)

  • Mas’ul shaxs

  • Dastlabki baho (ixtiyoriy)

2. Risklarni baholash

Maqsad:

Aniqlangan risklarni tahlil qilish va ularni ustuvorlik darajasiga ko‘ra tartiblash.

Turlari:

A. Sifat (Qualitative) tahlil:

• Ehtimollik (yuqori, o‘rtacha, past)

• Ta’sir darajasi (yuqori, o‘rtacha, past)

• Risk matritsasi asosida baho beriladi

• Risk ballari = Ehtimollik × Ta’sir

B. Miqdoriy (Quantitative) tahlil (katta loyihalar uchun):

• EMV – Kutilayotgan moliyaviy qiymat

• Monte-Karlo simulyatsiyasi

• Qaror daraxtlari

Natija:

• Tartiblangan risklar ro‘yxati

• Risk ballari va ustuvorligi

• Yangilangan Risk Register

3. Risklarga javob choralarini ishlab chiqish

Maqsad:

Tahdidlarni kamaytirish va imkoniyatlardan foydalanish strategiyalarini ishlab chiqish.

Salbiy risklar (xavf-xatarlar) uchun strategiyalar:

• Oldini olish (Avoid) – loyiha rejasini o‘zgartirib riskni butunlay yo‘qotish

• Yumshatish (Mitigate) – ehtimollik yoki ta’sirni kamaytirish

• O‘tkazish (Transfer) – javobgarlikni boshqa tomon (masalan, sug‘urta) zimmasiga yuklash

• Qabul qilish (Accept) – riskni tan olib, zaxira rejalar tayyorlash

Ijobiy risklar (imkoniyatlar) uchun strategiyalar:

• Foydalanish (Exploit) – imkoniyatdan to‘liq foydalanish

• Kuchaytirish (Enhance) – ehtimollik va ta’sirni oshirish

• Ulashish (Share) – sheriklar bilan birgalikda foyda olish

• Qabul qilish (Accept) – hech qanday faol harakat qilmaslik, lekin kuzatib borish

Natija:

• Riskga javob rejasi:

  • Strategiya turi

  • Harakatlar ro‘yxati

  • Mas’ul shaxs

  • Muddati va zarur resurslar

4. Risklarni monitoring qilish va nazorat qilish

Maqsad:

Risklarni doimiy kuzatib borish, yangi risklarni aniqlash va mavjud javob choralarini tahlil qilish.

Amalga oshiriladigan ishlar:

• Haftalik yoki oylik risk ko‘rib chiqishlar

• Auditlar – javob strategiyalarining samaradorligini baholash

• Risk ko‘rsatkichlari (KPI) – monitoring vositalari

• Risklar reestrini yangilash:

  • Risk holati (Faol, Yopilgan, Eskalatsiya qilingan)

  • Ehtimollik va ta’sir darajasidagi o‘zgarishlar

  • Olingan saboqlar

Natija:

• Yangilangan risklar reestri

• Faol va yopilgan risklar statistikasi

• Loyihaning xavfsizlik darajasini boshqarish sifati

📌 Namuna Risklar reestri (jadval ko‘rinishida)