OKB – Obsessiv-kompulsiv buzilish

🔍 Ta’rif:

Obsessiv-kompulsiv buzilish (OKB) — bu ruhiy holat bo‘lib, odamda quyidagi belgilar kuzatiladi:

• Obsessiyalar – doimiy, tahlikali, yoqimsiz va boshqarib bo‘lmaydigan fikrlar yoki tasavvurlar;

• Kompulsiyalar – xavotirni kamaytirish maqsadida qayta-qayta bajariladigan harakatlar yoki aqliy amallar.

🧪 Odatdagi misollar:

• Infeksiyadan qo‘rqib, doimiy qo‘l yuvish;

• Eshik qulflari, gaz yoki chiroqni qayta-qayta tekshirish;

• Ichida so‘z yoki iboralarni takrorlash, hisoblash;

• Narsalarni simmetrik holatda joylashtirishga bo‘lgan ehtiyoj.

🧬 Sabablari:

• Biologik: miya faoliyatidagi o‘zgarishlar, serotonin muvozanatining buzilishi;

• Irsi: oilaviy tarixda OKB bo‘lishi xavfni oshiradi;

• Psixologik: bolalikdagi travmalar yoki kuchli stress holatlari.

⚠️ Belgilari:

• Qo‘rqinchli yoki nomaqbul fikrlarning doim takrorlanishi (masalan, kimnidir xafa qilish qo‘rquvi);

• Obsessiv fikrlar sababli majburiy harakatlarni bajarish;

• Rituallarni bajarmaslik xavotir yoki vahimaga sabab bo‘ladi;

• Odam o‘z harakatlarining mantiqsizligini tushunsa ham, ularni to‘xtata olmaydi.

🧑‍⚕️ Tashxis:

• Psixolog yoki psixiatr tomonidan qo‘yiladi;

• Maxsus testlar yoki so‘rovnomalar yordamida (masalan, Y-BOCS);

• Simptomlar kundalik hayotga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va kamida 1 soat davom etishi kerak.

💊 Davolash:

1. Kognitiv-xulq-atvor terapiyasi (KBT) – ayniqsa ta’sirga duchor qilish va javobni oldini olish (ERP) metodi samarali;

2. Dori vositalari – antidepressantlar (masalan, sertralin, fluoksetin);

3. Guruh terapiyasi va emotsional qo‘llab-quvvatlash;

4. Og‘ir holatlarda – neyrostimulyatsiya (kam hollarda).

ℹ️ Muhim:

• OKB — bu shunchaki pokizlik yoki tartib-sevish emas;

• Bu surunkali kasallik, ammo to‘g‘ri davolov bilan nazorat ostiga olinishi mumkin;

• Vaqtida mutaxassisga murojaat qilish hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi.