Oshqozon nima?
Oshqozon — bu bo‘shliq, mushakli organ bo‘lib, qorin bo‘shlig‘ining yuqori chap tomonida, qovurg‘alar ostida joylashgan. U hazm qilish tizimining muhim qismidir va oziq-ovqatni saqlash, maydalash va kimyoviy ajratish vazifasini bajaradi.
🔧 Oshqozon tuzilishi
Oshqozon 4 asosiy bo‘limdan iborat:
-
Kardiya – ovqat qizilo‘ngachdan oshqozonga kiradigan qism
-
Fundus – yuqori qism, havo va ovqatni saqlaydi
-
Tana (korpus) – asosiy hazm qilish joyi
-
Pilor (chiqish qismi) – ovqatni ingichka ichakka o‘tkazadi
Oshqozon devorlari uchta mushak qatlamidan iborat bo‘lib, ichki tomoni shilliq qavat bilan qoplangan.
🔬 Oshqozonning asosiy funksiyalari
| Funksiya | Tavsif |
|---|---|
| Oziq-ovqatni saqlash | Ovqatni 2–6 soatgacha ushlab turadi |
| Mexanik hazm | Ovqatni mushaklar yordamida maydalaydi |
| Kimyoviy hazm | Kislota va fermentlar orqali oqsillarni parchalaydi |
| Bakteriyalarga qarshi himoya | Kuchli kislota zararli mikroblarni o‘ldiradi |
| Ovqatni ichakka uzatish | Parchalangan ovqat (ximus) oz-ozdan ingichka ichakka o‘tadi |
⚙️ Oshqozon qanday ishlaydi? — Bosqichma-bosqich
-
Ovqat kelishi
-
Ovqat og‘iz va qizilo‘ngach orqali oshqozonga tushadi
-
Pastki qizilo‘ngach sfinkteri orqali kiradi
-
-
Saqlash bosqichi
-
Ovqat oshqozonning yuqori (fundus) va o‘rta (tana) qismlarida saqlanadi
-
Oshqozon sig‘imi 1,5 litrgacha bo‘lishi mumkin
-
-
Aralashtirish va maydalash
-
Kuchli mushak qisqarishlari ovqatni aralashtiradi
-
Bu jarayonda ximus (polusu suyuq massa) hosil bo‘ladi
-
-
Kimyoviy parchalash
-
Oshqozon bezlari quyidagilarni ishlab chiqaradi:
-
Xlorid kislotasi (HCl) → bakteriyalarni o‘ldiradi, fermentlarni faollashtiradi
-
Pepsinogen → pepsinga aylanib, oqsillarni parchalaydi
-
Shilliq (mukoza) → oshqozon devorini kislotadan himoya qiladi
-
-
-
Ichakka o‘tish
-
Pilorik sfinkter (chiqish mushaklari) orqali ximust o‘n ikki barmoq ichakka (duodenum) o‘tkaziladi
-
🧪 Muhim moddalar
| Modda | Vazifasi |
|---|---|
| Xlorid kislotasi (HCl) | Kislota muhiti yaratadi, bakteriyalarni o‘ldiradi |
| Pepsin | Oqsillarni parchalaydigan ferment |
| Gastrin | Oshqozon shirasini ishlab chiqarishni rag‘batlantiradi |
| Shilliq (mukoza) | Oshqozon devorini o‘z kislotasidan himoya qiladi |
🦠 Oshqozon bilan bog‘liq kasalliklar
| Kasallik | Tavsifi |
|---|---|
| Gastrit | Oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi |
| Yaralar (oshqozon yarasi) | Shilliq qavatda yaralar, ko‘pincha H. pylori infeksiyasi yoki dorilar sabab |
| Reflyuks (GERD) | Oshqozon shirasi qizilo‘ngachga qaytib chiqishi |
| Dispepsiya | Ovqatdan keyingi noqulaylik, og‘irlik |
| Oshqozon saratoni | Kam uchraydi, lekin jiddiy xavf tug‘diradi |
💡 Qiziqarli faktlar
-
Oshqozon kislotasi temirni ham eritishi mumkin (pH ≈ 1.5)
-
Oshqozon shilliq qavati har 3–5 kunda yangilanadi
-
“Qorni ochgandagi g‘o‘ldirash” — bu bo‘sh oshqozonning mushak qisqarishlari
-
Oshqozon ovqatni hazm qiladi, lekin asosiy so‘rilish ichakda sodir bo‘ladi
-
Aytishlaricha, yangi oshqozon devori 3 kunda yangilanib turadi — bu o‘zini o‘zidan hazm qilmasligi uchun kerak
🩺 Oshqozonga oid tibbiy atamalar
| Atama | Ma’nosi |
|---|---|
| Gastr- / gastro- | Oshqozon bilan bog‘liq (masalan, gastrit, gastroenterolog) |
| Ximus | Hazm bo‘lgan ovqatning yarim suyuq holati |
| Pilorik sfinkter | Ovqatni ichakka o‘tkazuvchi mushak |
| Pepsin | Oqsillarni parchalaydigan ferment |
| Oshqozon shirası | Kislota, ferment va shilliqdan iborat hazm qilish suyuqligi |