📘 1. Asosiy g‘oya:
Bu usul moliyaviy rejalashtirishda daromadingizni uchta asosiy qismga bo‘lish g‘oyasiga asoslangan:
| Kategoriya | Ulushi | Nima uchun? |
|---|---|---|
| 🔹 Zarur xarajatlar | 50% | Uy-joy, oziq-ovqat, transport, kreditlar va h.k. |
| 🔸 Shaxsiy istaklar | 30% | Ko‘ngilochar, kiyim-kechak, sayohat, kafelar |
| 🟢 Jamg‘arma/qarzlar | 20% | Tejash, investitsiya, favqulodda holatlar uchun |
🔢 2. Qanday qo‘llaniladi? (Oddiy misol bilan)
➕ Tasavvur qiling: Sizning oylik daromadingiz — 4 000 000 so‘m
Hisob-kitob quyidagicha bo‘ladi:
| Kategoriya | Hisoblash | Natija |
|---|---|---|
| ✅ Zarur xarajatlar (50%) | 4 000 000 × 0.50 | 2 000 000 so‘m |
| 🧡 Istaklar (30%) | 4 000 000 × 0.30 | 1 200 000 so‘m |
| 💰 Tejash/jamg‘arma (20%) | 4 000 000 × 0.20 | 800 000 so‘m |
📊 3. Har bir bo‘lim nimalarni o‘z ichiga oladi?
✅ 50% — Zarur ehtiyojlar:
-
Uy ijara yoki ipoteka
-
Kommunal to‘lovlar (elektr, gaz, suv)
-
Transport (yo‘l haqi, benzin)
-
Oziq-ovqat
-
Bolalar bog‘chasi, o‘quv to‘lovlari
-
Minimal kredit to‘lovlari
🧡 30% — Shaxsiy istaklar:
-
Restoran, kafe, kinoga borish
-
Yangi kiyim, parfyumeriya
-
Telefon yoki gadjet yangilash
-
Sayohatlar, dam olish
💰 20% — Tejash / investitsiya:
-
Favqulodda vaziyat jamg‘armasi (masalan, sog‘liq uchun)
-
Pensiya jamg‘armasi (uzoq muddatli)
-
Kreditlardan oldinroq qutulish
-
Sarmoyaga yo‘naltirish (aksiya, omonat)
⚠️ 4. Qachon bu usul ishlamaydi?
-
Agar daromad juda kam bo‘lsa — 50% zarur xarajatlar uchun yetmaydi
-
Qarzlar ko‘p bo‘lsa — tejash imkoni bo‘lmasligi mumkin
-
Narxlar inflyatsiya tufayli keskin o‘sib ketsa
Ammo bu usulni moslab olish mumkin:
Masalan, 50/20/30 yoki 60/20/20 shaklida — o‘zingizga moslab o‘zgartirish mumkin.
🧠 5. Afzalliklari:
✅ Soddaligi — hamma tushunadi
✅ Nazoratda bo‘ladi — pul qaerga ketayotganini bilasiz
✅ Tejash odatini shakllantiradi
✅ Qarzdan qutulishga yordam beradi
🧾 6. Amaliy tavsiyalar:
-
📱 Excel yoki mobil ilova orqali har oyda kuzatib boring
-
📦 Jamg‘arma uchun alohida hisob oching
-
💸 Har oy avtomatik tejashni yoqing (masalan, 20% kartadan jamg‘arma kartaga o‘tkazilsin)
📌 Xulosa
50/30/20 — bu oddiy, ammo samarali moliyaviy boshqaruv vositasi. Daromadingizni nazorat qilish, tejash va o‘z ehtiyojlaringizni balansda saqlashga yordam beradi.