1. Asosiy ma’lumotlar
-
Nomi: Pluton
-
Tur: Katta toshsimon sayyora (qoshiqcha sayyora yoki “quruq sayyora” deb ham ataladi)
-
Quyoshdan o‘rta masofasi: Taxminan 5,9 milliard km (39,5 astronomik birlik)
-
Diametri: Taxminan 2 377 km (Yer diametrining taxminan 18% i)
-
Massasi: Yer massasining taxminan 0,2%
-
Orbital davri: Taxminan 248 Yer yili
-
O‘z o‘qi aylanish davri: Taxminan 6,4 Yer kuni
-
Kashf etilgan sanasi: 1930-yil, Klayd Tombo tomonidan
2. Holati va o‘rni
-
Pluton dastlab Quyosh tizimining 9-sayyorasi deb hisoblangan, ammo 2006-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan “qoshiqcha sayyora” (dwarf planet) deb qayta tasniflandi.
-
U Quyosh tizimining tashqi chekkasida, Kuiper tasmasida joylashgan.
3. Orbitasi
-
Plutonning orbita yo‘nalishi juda qiyshiq va eliptik bo‘lib, ba’zan u Neptun orbitasidan ichkariga kiradi.
-
Orbital o‘qi Quyosh tizimidagi boshqa sayyoralardan biroz boshqacha, taxminan 17 daraja qiyshaygan.
4. Tuzilishi va yuzasi
-
Pluton asosan muz va toshlardan tashkil topgan.
-
Uning yuzasi muzli va sovuq, harorati taxminan −230 °C.
-
Yuzasida muzli tog‘lar, cho‘llar, qoplangan muz qatlamlari bor.
-
Atmosfera yupqa va asosan azotdan iborat, lekin qishda gazlar muzga aylanib, yuzaga tushadi.
5. Oylar
-
Plutonga 5 ta ma’lum oyi bor:
-
Xaron (Charon) — eng katta oyi, Pluton bilan deyarli juft sayyora kabi aylanadi. Uning diametri Plutonning yarimidan ko‘proq.
-
Qolgan to‘rt oyi: Styx, Nix, Kerberos va Hydra.
-
6. Kashf etilishi va tadqiqotlari
-
Pluton 1930-yilda astronom Klayd Tombo tomonidan kashf qilindi.
-
2015-yilda NASAning New Horizons kosmik apparati Plutonga yaqin uchib o‘tib, uning yuzasi, atmosferasi va oylarini batafsil o‘rganib, ko‘plab yangi ma’lumotlarni berdi.
7. Qiziqarli faktlar
-
Plutonning eng katta oyi Xaron bilan u birga bir-biriga yuzini doimiy ko‘rsatib, sinxron aylanishda.
-
Pluton va Xaron ba’zan Quyosh tizimidagi juft sayyoralar sifatida ko‘riladi.
-
Plutonning o‘zi kichkina bo‘lsa-da, Kuiper tasmasidagi eng yirik obyektlardan biridir.