Polimer tasnifi

Polimer — bu juda katta molekuladan iborat modda bo‘lib, u takrorlanuvchi kichik bo‘laklardan — monomerlardan tashkil topgan. Bu bo‘laklar o‘zaro kimyoviy bog‘lar orqali ulanadi.

🔹 Monomer nima?

Monomer — bu polimerni tashkil qiluvchi kichik molekula. Bir necha monomerlar o‘zaro birikib, polimer zanjirini hosil qiladi.

Misol:

• Etilen (C₂H₄) — monomer.

• U polimerlanganda polietilen (plastmassa turi) hosil qiladi.

🔹 Polimerlanish nima?

Polimerlanish — bu monomerlarning zanjir shaklida birikib, katta molekula (polimer) hosil qilish jarayoni.

Polimerlanishning turlari:

• Zanjirli (radikal) polimerlanish — polietilen, polistirol kabi plastmassalarni olishda ishlatiladi.

• Bosqichma-bosqich polimerlanish — neylon, poliester olishda qo‘llaniladi.

🔹 Polimerlarning turlari

1. Kelib chiqishiga qarab:

• Tabiiy polimerlar:

  • DNK, oqsillar, sellyuloza, tabiiy kauchuk.

• Sun’iy polimerlar:

  • Polietilen, polipropilen, PVX, neylon, poliester.

2. Tuzilishiga qarab:

• To‘g‘ri zanjirli (lineer)

• Tarmoqlangan

• Ko‘p bog‘li (shtapelli, cross-linked)

3. Fizik-kimyoviy xossalariga qarab:

• Termoplastik — qizdirilganda eriydi, qayta ishlanishi mumkin (masalan, polietilen).

• Termoset (qattiqlanuvchi) — bir marta qotgach, endi erimaydi (masalan, epoksi qatron).

• Elastomer — cho‘ziluvchan, elastik (masalan, rezina).

🔹 Mashhur sun’iy polimerlar:

🔹 Polimerlarning qo‘llanilishi

• 🧃 Qadoqlash: plastik idishlar, paketlar, shishalar

• 👗 Matolar: poliester, neylon, spandeks

• 🧪 Tibbiyot: bioyoniluvchi polimerlar, protezlar, dorilarni tashuvchi kapsulalar

• 🏗️ Qurilish: plastik trubalar, izolyatsiya materiallari

• 🚘 Mashinasozlik: bamperlar, panel detallar

• 📱 Elektronika: kabel o‘ramlari, korpuslar

🔹 Tabiiy polimerlar: