Psoriaz nima?

Psoriaz — bu surunkali (doimiy) autoimmun teri kasalligi bo‘lib, u teri hujayralarining haddan tashqari tez yangilanishiga olib keladi. Natijada terida qizargan, quruq, tangachali dog‘lar paydo bo‘ladi. Bu kasallik yuqumli emas, ya’ni odamdan odamga o‘tmaydi.

📚 So‘zning kelib chiqishi

• "Psoriaz" so‘zi yunoncha "psora", ya’ni “qichishish” degan so‘zdan olingan.

• Bu kasallik qadim zamonlardan beri ma’lum, lekin ilmiy jihatdan XIX asrda aniq tavsiflangan.

🧬 Psoriaz sabablari

Psoriazning aniq sababi noma’lum, lekin u quyidagi omillar bilan bog‘liq:

• ✅ Genetik moyillik – oilada psoriaz bo‘lsa, xavf ortadi

• ✅ Immun tizimi nosozligi – immun hujayralar sog‘lom teri hujayralariga hujum qiladi

• ✅ Tetiklovchi omillar (triggerlar):

  • Kuchli stress

  • Sovuq iqlim

  • Teri jarohatlari (kesilish, tirnalish)

  • Infeksiyalar (masalan, angina, gripp)

  • Dorilar (beta-blokatorlar, litiy)

  • Spirtli ichimlik va chekish

🔍 Psoriaz turlari

1. Blyashkali psoriaz – eng keng tarqalgan; qizil, tangachali dog‘lar

2. Guttat psoriaz – kichik tomchi shaklidagi toshmalar, odatda infeksiyadan so‘ng

3. Invers psoriaz – qo‘ltiq osti, son oralig‘i, bo‘yin kabi bukiluvchi joylarda silliq qizil dog‘lar

4. Pustulyoz psoriaz – ichida oq suyuqlik (yiring) bo‘lgan pufakchalar

5. Eritrodermik psoriaz – kam uchraydigan, juda og‘ir tur; butun tana qizargan va qattiq qichishadi

⚠️ Belgilari

• Qizil, shishgan va tangachali dog‘lar

• Quruq, yorilgan teri (ba’zida qonaydi)

• Kuchli qichishish yoki achishish

• Tovon va tirnoqlarda o‘zgarishlar (tirnoq yo‘qolishi, qalinlashishi)

• Psoriatik artrit bo‘lsa, bo‘g‘imlarda og‘riq va shish

💊 Davolash usullari

Psoriazni butunlay davolab bo‘lmaydi, ammo uni nazorat ostiga olish va belgilarning og‘irligini kamaytirish mumkin.

Asosiy davolash usullari:

1. Tashqi vositalar (kremlar, mazlar)

   • Kortikosteroidlar

   • D vitamini analoglari

   • Salitsil kislotasi yoki qo‘l osti yog‘i asosida tayyorlangan vositalar

   • Namlovchi kremlar (emolliyentlar)

2. Nur terapiyasi (fototerapiya)

   • UVB yoki PUVA nurlari yordamida teri yangilanishini sekinlashtiradi

3. Og‘zaki yoki in'ektsion dori vositalari (og‘ir holatlar uchun):

   • Metotreksat

   • Siklosporin

   • Biologik dorilar (adalimumab, etanercept)

4. Turmush tarzini o‘zgartirish

   • Stressni kamaytirish

   • Parhezga rioya qilish

   • Chekish va spirtli ichimliklardan voz kechish

🧼 Oldini olish va nazorat qilish

• 🟢 Teri doimiy nam holda bo‘lishi kerak

• 🟢 Tetiklovchi omillardan (stress, allergen, infeksiya) ehtiyot bo‘ling

• 🟢 Terini chizishdan saqlaning

• 🟢 Salqin va nam muhitni ta’minlang (xona namlagichdan foydalanish mumkin)

• 🟢 Vrach nazorati ostida muntazam davo oling