Ta’rifi
Reabilitatsiya — bu insonning kasallik, jarohat yoki nogironlik tufayli yo‘qotgan jismoniy, ruhiy yoki emotsional qobiliyatlarini tiklash, saqlab qolish yoki yaxshilashga qaratilgan tibbiy, psixologik va ijtimoiy choralar majmuasidir.
🧬 So‘zning kelib chiqishi
-
Lotin tilidan:
-
re- – yana
-
habilitare – qobiliyatli qilish
-
-
So‘zma-so‘z tarjimasi: "yana qobiliyatli qilish"
Tibbiyotda bu atama asosan XX asr boshlaridan, ayniqsa 1 va 2-jahon urushlaridan keyin faol qo‘llanila boshlandi — bu davrda ko‘plab askarlar uzoq muddatli tiklanishga muhtoj bo‘lgan.
🎯 Reabilitatsiyaning maqsadi
-
Yo‘qotilgan funksiyalarni tiklash (masalan: yurish, gapirish, fikrlash)
-
Bemorning mustaqil hayotga qaytishini ta’minlash
-
Hayot sifatini yaxshilash
-
Asoratlarning oldini olish va takroriy kasalxonaga yotqizilishdan saqlash
🧩 Reabilitatsiya turlari
-
Jismoniy reabilitatsiya
-
Jarohatlar, insult, operatsiyalar, amputatsiyalardan keyin
-
LFK, fizioterapiya, kasbiy terapiya ishlatiladi
-
-
Kognitiv reabilitatsiya
-
Miya jarohati, demensiya, insultdan so‘ng
-
Xotira, diqqat, muammoli fikrlashni tiklaydi
-
-
Nutq va til terapiyasi
-
Nutq va yutish funksiyasini tiklash (masalan, insultdan keyin)
-
-
Psixologik reabilitatsiya
-
Depressiya, stress, PTSD, bezovtalik buzilishlarida
-
-
Qaramlikdan reabilitatsiya
-
Spirtli ichimlik, giyohvandlik yoki qimorga qaramlikdan chiqish
-
-
Yurak reabilitatsiyasi
-
Yurak xurujlari yoki operatsiyalaridan keyingi davr
-
-
Nafas olish reabilitatsiyasi
-
Surunkali o‘pka kasalliklari (masalan, XOBL) uchun
-
🏥 Reabilitatsiya qayerda o‘tkaziladi?
-
Kasalxonalarda
-
Maxsus reabilitatsiya markazlarida
-
Poliklinikalarda (ambulatoriya)
-
Uy sharoitida
-
Mahalliy va ijtimoiy dasturlar doirasida
👨⚕️ Reabilitatsiya jamoasi tarkibi
-
Fizioterapevt
-
Ergoterapevt (kasbiy terapevt)
-
Nutq terapevti (logoped)
-
Psixolog yoki psixoterapevt
-
Reabilitolog shifokor
-
Hamshira
-
Ijtimoiy xodim
🌍 Jahon salomatligi bo‘yicha (JSST)
JSST (Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti) fikriga ko‘ra, reabilitatsiya — bu hashamat emas, balki asosiy tibbiy xizmat hisoblanadi. Dunyo bo‘yicha 2,4 milliarddan ortiq odam hayotining bir bosqichida reabilitatsiyaga muhtoj.