Sil — bu bakteriyalar (Mycobacterium tuberculosis) sababli yuzaga keladigan yuqumli kasallikdir. U asosan o‘pkaga ta’sir qiladi, lekin ba’zan miya, buyrak, suyaklar va boshqa a’zolarga ham tarqalishi mumkin.
🧬 Sil qanday yuqadi?
Sil kasalligi havo orqali yuqadi. Agar o‘pka sili bilan og‘rigan odam:
-
yo‘talsa,
-
aksirsa,
-
baland ovozda gapirsa,
havo orqali bakteriyalar boshqa insonlar tomonidan nafas orqali ichga olinishi mumkin.
❗️Sil qo‘l berish, ovqat, suv yoki umumiy idishlar orqali yuqmaydi.
🔥 Silning turlari
-
Yashirin (latent) sil:
-
Bakteriyalar tanada bor, lekin simptomlar yo‘q.
-
Odam boshqalarga yuqmaydi.
-
Immunitet pasayganda, kasallik faollashishi mumkin.
-
-
Faol (aktiv) sil:
-
Odamda kasallik belgilari bor.
-
Boshqalarga yuqtirishi mumkin.
-
Tezda davolanishi kerak.
-
⚠️ Silning belgilari
-
2 haftadan ko‘p davom etadigan yo‘tal
-
Qonli balg‘am
-
Ko‘krak og‘rig‘i
-
Isitma
-
Tunda haddan tashqari terlash
-
Vazn yo‘qotish
-
Holzizlik, charchoq
🧪 Silni qanday aniqlashadi?
-
Fluorografiya yoki rentgen (ko‘krak qafasining röntgeni)
-
Balg‘am tahlili (bakteriyani aniqlash uchun)
-
Manu sinovi (teriga in'ektsiya qilish orqali)
-
Qon tahlillari yoki KT/MRT (zarurat bo‘lsa)
💊 Silni davolash
-
Sil to‘liq davolanishi mumkin, lekin davolanish 6 oy yoki undan ko‘proq davom etadi
-
Har kuni bir nechta dorilarni belgilangan tartibda qabul qilish kerak
-
Dorini to‘liq kurs bilan ichish muhim!
❗Agar dori vaqtida ichilmasa, bakteriyalar dori ta’siriga qarshi kuchayib, davolash qiyinlashadi (bu holatga “dori bardoshli sil” deyiladi).
🛡️ Silning oldini olish mumkinmi?
Ha! Quyidagilar yordam beradi:
-
BCG vaksinasi (odam tug‘ilganda qilinadi)
-
Xonalarni tez-tez shamollatish
-
Sog‘lom turmush tarzi — yaxshi ovqatlanish, gigiyena
-
Yiliga kamida bir marta rentgen tekshiruvi
-
Faol sil bilan og‘rigan odamdan uzoq turish
👥 Kimlar xavf ostida?
-
Immuniteti past odamlar (masalan, OITS bilan yashaydiganlar)
-
Keksalar, kambag‘allar, to‘yib ovqatlanmaydiganlar
-
Qorong‘i, yopiq, odam gavjum joylarda yashovchilar
-
Tibbiyot xodimlari
-
Tamaki chekuvchilar, diabetga chalinganlar
💬 Yakuniy maslahat:
Sil — oldini olish va davolash mumkin bo‘lgan kasallikdir. Asosiysi:
-
Vaqtida aniqlash
-
Davoni to‘liq olish
-
Shifokor ko‘rsatmalariga amal qilish