Taloq — bu inson organizmidagi immun va qon aylanish tizimi bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan muqim (harakatsiz) ichki a’zo hisoblanadi. U qorinning yuqori chap qismida, oshqozonning chap tarafida, qovurg‘a ostida joylashgan.
📌 TALOQNING TUZILISHI
Taloq to‘q qizil rangda bo‘ladi va ikki asosiy qismdan tashkil topgan:
1. Qizil pulpa (red pulp)
-
Qonni filtrlovchi qism.
-
Eskirgan yoki shikastlangan eritrotsitlarni (qizil qon hujayralarini) aniqlab, ularni yo‘q qiladi.
-
Temir moddasini ajratib, uni organizmda qayta ishlashga yuboradi.
2. Oq pulpa (white pulp)
-
Limfa to‘qimasidan tashkil topgan.
-
Limfotsitlar (oq qon hujayralari) saqlanadi.
-
Tana ichidagi bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar kabi xavfli mikroorganizmlarga qarshi kurashadi.
⚙️ TALOQNING VAZIFALARI
| Vazifa | Tavsif |
|---|---|
| 🩸 Qonni filtrlash | Eskirgan eritrotsit va shikastlangan qon hujayralarini yo‘q qiladi. |
| 🛡️ Immunitetni mustahkamlash | Bakteriyalar, viruslar va boshqa patogenlarga qarshi limfotsitlar ishlab chiqaradi. |
| 🧪 Qon elementlarini saqlash | Taloqda zahira sifatida eritrotsit va trombotsitlar to‘planadi. |
| 👶 Qon hosil qilish (homilada) | Homila rivojlanish bosqichida taloq qon hosil qiluvchi organ bo‘lib xizmat qiladi. |
| ♻️ Temir moddani qayta ishlash | Eritrotsitlardan temir ajratiladi va saqlanadi. |
🦠 TALOQ VA IMMUN TIZIM
Taloq limfa tizimining muhim qismi hisoblanadi. U:
-
Qon orqali kiradigan mikroblarni filtrlab, organizmni infeksiyalardan himoya qiladi.
-
Ayniqsa, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae kabi kapsulali bakteriyalarga qarshi kurashda muhim rol o‘ynaydi.
⚠️ TALOQ OLINSA NIMA BO‘LADI? (SPLENEKTOMIYA)
Tibbiyotda ba’zida taloqni olib tashlash zarur bo‘ladi (masalan, jarohat, qon kasalliklari yoki o‘sma sababli).
Taloqsiz yashash mumkin, lekin:
| Muammo yoki xavf | Izoh |
|---|---|
| Infeksiyaga moyillik | Taloqsiz odamda immunitet pasayadi. Bakteriyalarga qarshi zaiflashadi. |
| Emish zarurati | Pnevmokokk, meningokokk, gripp kabi infeksiyalarga qarshi vaksinalar qilish shart. |
| Antibiotiklar kerak bo‘lishi mumkin | Infeksiyalarning oldini olish uchun. |
🧬 TIBBIY HOLATLAR BILAN BOG‘LIQ TALOQ MUAMMOLARI
-
Splenomegaliya — taloq kattalashishi. Sabablari: gepatit, bezgak, oqqon (leykemiya), limfoma.
-
Taloq yorilishi (ruptura) — avtohalokat, sport jarohati yoki kuchli zarba oqibatida yuz beradi.
-
Hipersplenizm — taloq haddan tashqari faol bo‘lib, normal qon hujayralarini ham yo‘q qilishni boshlaydi.
🔬 QIZIQARLI MA’LUMOTLAR
-
Taloq har daqiqa 240 ml gacha qonni filtrlashi mumkin.
-
Taloqda 300 ml gacha qon zaxirasi bo‘lishi mumkin.
-
Taloq inson tanasidagi eng katta limfoid organ hisoblanadi.
-
Odamda taloq bo‘lmasa, suyak iligi va jigarda immunit etishmovchiligi qoplanadi, lekin to‘liq emas.
✅ XULOSA
Taloq — kichkina, lekin tanamizdagi immunitet va qon sog‘lig‘i uchun beqiyos ahamiyatga ega bo‘lgan a’zodir. Uning yo‘qligi hayot uchun xavfli bo‘lmasa-da, uni asrash, uni tushunish va unga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish har bir inson uchun muhimdir.