Kirish
Siz hech qachon shirinlik yoki sovuq ichimlik iste’mol qilganingizda tishingizda achchiq og‘riqni his qilganmisiz? Bu — tish yemirilishi (karyes) belgisi bo‘lishi mumkin. Karyes — bu oddiygina tishdagi teshik emas, balki og‘riq, yallig‘lanish, hatto tishni yo‘qotish xavfiga olib keladigan jiddiy kasallik.
Ushbu maqolada siz karyes nima ekanini, qanday yuzaga kelishini va uni qanday qilib oldini olish mumkinligini o‘rganasiz.
Karyes nima?
Tish yemirilishi — bu og‘izdagi bakteriyalar shakarni parchalayotganda ajratadigan kislotalar tufayli tish emalini asta-sekin yemirishi jarayoni. Avval emal shikastlanadi, keyin bu jarayon dentinga, ba’zida esa tishning asab joylashgan markaziy qismigacha yetib boradi.
Asosiy sabablari:
-
Tishlarni noto‘g‘ri yoki kam tozalash
-
Juda ko‘p shirinlik iste’mol qilish
-
Og‘izda quruqlik (suyuqlik yetishmovchiligi)
-
Juda ko‘p kislotali ovqat va ichimliklar
-
Stomatologga kam borish
📊 Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 2,5 milliarddan ortiq odam davolanmagan karyesdan aziyat chekadi.
Tish yemirilishining belgilari
Ko‘pchilikda karyes dastlabki bosqichda hech qanday og‘riq bermaydi. Ammo quyidagi belgilar bo‘lsa, e’tiborli bo‘ling:
-
Tishlarda oq yoki jigarrang dog‘lar
-
Sovuq, issiq yoki shirin ovqatlarga sezuvchanlik
-
Og‘riq paydo bo‘lishi
-
Tishda ko‘zga ko‘rinadigan teshik
-
Og‘izda yomon hid
Vaqtida davolanmasa, bu belgilarning barchasi poydevorli muammolar — pulpit, abssess va tish yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin.
Karyesdan qanday himoyalanish mumkin?
Yaxshi xabar — karyes oldini olish mumkin! Quyidagi tavsiyalarni doimiy amal qilgan holda siz tishlaringizni sog‘lom saqlashingiz mumkin:
1. Tishlaringizni kuniga 2 marta tozalang
Fluoridli tish pastasidan foydalaning va har kuni tishlar orasini ip yordamida tozalang.
2. Shirinliklarni cheklang
Shirin gazli ichimliklar va konfetlar — tishlar dushmani. Ularni kamroq iste’mol qiling, iste’moldan keyin esa og‘zingizni yuving.
3. Stomatologga muntazam boring
Yilda kamida 2 marta tish shifokoriga borish erta bosqichdagi muammolarni aniqlashda yordam beradi.
4. Fluorli vositalardan foydalaning
Fluor emalni mustahkamlab, kislotali zararlarning oldini oladi. Maxsus gel yoki og‘iz chayish vositalarini shifokor bilan kelishgan holda ishlating.
5. Ko‘proq suv iching
Suv og‘izdagi bakteriyalarni yuvib tashlaydi va salomatlikni ta’minlaydi.
Haqiqiy hayotdan misol
27 yoshli Dilnoza ismli ayol har doim tongda tishlarini yuvardi, lekin kechasi uyqudan oldin unutardi. Shirin choy ichish odati ham bor edi. Bir yildan keyin u tish og‘rig‘idan shikoyat qildi va 3 ta tishida karyes aniqlandi. Shundan so‘ng u tish gigiyenasiga e’tibor bera boshladi va endi 2 yildan beri yangi karyesga duch kelmagan.
Bu oddiy odatlar sog‘lig‘imizga qanday ta’sir qilishini yaqqol ko‘rsatadi.
Xulosa
Karyes — bu og‘riqli va xavfli bo‘lishi mumkin, ammo uni oldini olish juda oddiy. To‘g‘ri parvarish, muntazam tibbiy ko‘rik va shirinliklarni nazorat ostida saqlash orqali siz sog‘lom tabassumni uzoq yillar saqlab qolasiz.
Endi navbat sizda!
🦷 Siz tish sog‘lig‘ingizga qanday e’tibor berasiz?
Har kuni kechasi tish yuvishni unutmayapsizmi?