URL (inglizcha Uniform Resource Locator) — bu internetdagi resursning aniq manzilini ko‘rsatuvchi matnli adres bo‘lib, veb-saytlar, sahifalar, rasmlar, fayllar va boshqa onlayn resurslar uchun ishlatiladi.
URL yordamida brauzerlar veb-sahifalarni topadi va ularni foydalanuvchiga ko‘rsatadi.
🔧 URL tuzilishi:
URL odatda quyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo‘ladi:
| Qism | Tavsifi |
|---|---|
| Protokol | Internetda ma'lumot uzatish protokoli (masalan, http://, https://) |
| Domen nomi | Veb-saytning nomi, masalan, www.example.com |
| Port raqami | (ixtiyoriy) Ma'lumot uzatish uchun ishlatiladigan port, masalan, :80 |
| Yo‘l (Path) | Sayt ichidagi ma'lum bir fayl yoki sahifa manzili, masalan, /about |
| So‘rov (Query) | Parametrlar yoki filtrlar, masalan, ?id=123 |
| Fragment (Hash) | Sahifaning ma'lum bir qismiga havola, masalan, #section1 |
Misol:
https://www.example.com/products?id=123#details
🌍 URLning qisqacha misol:
-
Protokol:
https:// -
Domen nomi:
www.example.com -
Yo‘l:
/products -
So‘rov:
?id=123 -
Fragment:
#details
✅ URLning afzalliklari:
-
Oddiy va aniq: URL orqali kerakli resursni topish oson.
-
Manzilni aniqlash: Har bir veb-sahifa yoki fayl o‘zining yagona URL manziliga ega.
-
Xavfsizlik:
httpsprotokoli ma'lumotlarni xavfsiz uzatishni ta'minlaydi. -
Tezkor kirish: To‘g‘ridan-to‘g‘ri URL manzili orqali veb-sahifaga kirish mumkin.
🔄 URL va IP-manzil o‘rtasidagi farq:
| Xususiyat | URL | IP-manzil |
|---|---|---|
| Tashqi ko‘rinish | https://www.example.com |
192.168.0.1 |
| Maqsad | Foydalanuvchilarga qulay manzil taqdim etadi | Kompyuterlar va serverlar o‘rtasida aloqa uchun |
| Yaratilish | Domen nomi orqali avtomatik ishlaydi | Qattiq raqamlar bo‘ladi, odamlar uchun murakkab |
| Xavfsizlik | https yordamida xavfsiz aloqalar |
Xavfsizlikni ta'minlamaydi |
🧠 URL qanday ishlaydi?
-
Foydalanuvchi URLni brauzerga kiritadi.
-
Brauzer URLni DNS (Domain Name System) serveriga yuboradi va domen nomini IP-manzilga o‘zgartiradi.
-
Brauzer serverga so‘rov yuboradi va resursni (masalan, veb-sahifa) oladi.
-
Brauzer foydalanuvchiga sahifani ko‘rsatadi.
🚀 Xulosa:
URL — bu internetdagi har bir resursni aniqlash uchun ishlatiladigan adres tizimi. URLlarning to‘g‘ri tuzilishi veb-saytlar va boshqa onlayn resurslar bilan ishlashni osonlashtiradi.