Uyqusizlik (Insomniya)

Uyqusizlik — bu odamning uyquga ketishi yoki tinimsiz uxlashi bilan bog‘liq muammo bo‘lib, u odatda kechasi yetarli dam ololmaslikka olib keladi. Bu holat insonning kundalik hayoti, ish faoliyati va ruhiy holatiga salbiy ta’sir qiladi.

🔍 Uyqusizlik turlari

1. Qisqa muddatli uyqusizlik (akut) — ko‘pincha stress, vaqtinchalik muammolar tufayli paydo bo‘ladi (bir necha kun yoki hafta davom etadi).

2. Uzoq muddatli uyqusizlik (xronik) — haftasiga kamida 3 kecha davomida 3 oy va undan ortiq davom etadi.

📋 Asosiy sabablar

• Stress (ishdagi muammolar, oilaviy muammolar, hayotdagi o‘zgarishlar)

• Depressiya yoki xavotirli holatlar

• Noto‘g‘ri uyqu tartibi (kech uxlash, telefon yoki kompyuterdan kech foydalanish)

• Kofeinli ichimliklar yoki spirtli ichimliklar kechasi ichilishi

• Jismoniy kasalliklar (masalan, og‘riq, nafas olish muammolari, refluks)

• Ba’zi dori vositalari (uyquga ta’sir qiluvchi)

😴 Belgilar

• Uzoq vaqt uxlay olmaslik

• Kechasi tez-tez uyg‘onish

• Ertalab juda erta uyg‘onib, yana uxlolmaslik

• Kunduzgi charchoq, loqaydlik

• Asabiylik, kayfiyat buzilishi

• E’tibor jamlash yoki eslab qolish qiyinlashuvi

⚠️ Sog‘liq uchun xavflari

Agar uyqusizlik davolanmasa:

• Immunitet pasayadi

• Yurak kasalliklari, qandli diabet xavfi oshadi

• Ruhiy holat yomonlashadi (depressiya, xavotir)

• Ishda yoki o‘qishda unum pasayadi

• Avtohalokatlar xavfi ortadi (charchoq sababli)

💡 Davolash va nazorat qilish

✅ Turmush tarzini o‘zgartirish

• Har kuni bir xil vaqtda uxlash va uyg‘onish odatini shakllantiring

• Telefon, TV, kofein va alkogolni kechqurun cheklang

• Xonangizni sokin, qorong‘i va salqin holda tayyorlang

• Sport bilan shug‘ullaning, lekin kechqurun emas

✅ Psixologik yondashuv (Kognitiv xulq-atvorga asoslangan terapiya)

• Uyqu haqida salbiy fikrlar va yomon odatlarni bartaraf etishga yordam beradi

✅ Dori vositalari (faqat shifokor tavsiyasi bilan)

• Melatonin, yengil uyqu dori vositalari faqat qisqa muddatga

🌿 Tabiiy usullar

• O‘tli damlamalar (romashka, valeriana)

• Nafas olish mashqlari, meditatsiya

• Mushaklarni bo‘shashtirish mashqlari (relaksatsiya)

📝 Xulosa

• Uyqusizlik bu oddiy holat emas — sog‘lig‘ingizga jiddiy ta’sir qilishi mumkin

• Ilk belgilar paydo bo‘lsa, darhol choralar ko‘rish zarur

• To‘g‘ri uyqu odatlari, psixologik yondashuv va zarur hollarda dori vositalari yordam beradi