Version Control System (VCS) — bu fayllar yoki kodlarning o‘zgarishlarini kuzatish va boshqarish tizimi.
Dasturchilar yoki hujjat ustida ishlayotgan jamoa bu tizim orqali:
-
Hujjatlar qanday o‘zgarganini ko‘rishadi
-
Oldingi versiyalarga qaytishadi
-
Jamoaviy ishlashda muammosiz birlashtirish va nazorat qilishadi
📘 Oddiy ta’rif
Versiyalarni boshqarish tizimi — bu "kompyuterli tarix kitobi" kabidir. Siz har safar hujjatni yoki kodni o‘zgartirsangiz, u bu o‘zgarishni xotirada saqlab boradi. Shunday qilib, xatolik bo‘lsa — avvalgi holatga qaytish mumkin.
🔑 Asosiy atamalar
| Atama | Tushuntirishi |
|---|---|
| Repository (repo) | Loyihaning barcha fayllari va ularning tarixini saqlovchi joy |
| Commit | Ma’lum bir o‘zgarishni tizimga yozib qo‘yish |
| Branch | Loyihaning nusxasini ajratib, alohida ishlash |
| Merge | Albatta bir necha branchni birlashtirish |
| Conflict | Bir xil faylda ikki kishi bir vaqtning o‘zida o‘zgartirganida paydo bo‘ladi |
🔧 Turlari
-
Local VCS (Mahalliy) – Faqat kompyuterda ishlaydi (masalan: RCS)
-
Centralized VCS (Markazlashgan) – Serverda saqlanadi (masalan: SVN, CVS)
-
Distributed VCS (Tarqatilgan) – Har kimda butun loyiha tarixi bo‘ladi (masalan: Git)
✅ Afzalliklari
| Afzallik | Tushuntirish |
|---|---|
| 🔄 Tarixni saqlash | Har bir o‘zgarish avtomatik saqlanadi |
| 🚫 Xatolikdan qaytish | Har qanday xatoni avvalgi versiyaga qaytib to‘g‘rilash mumkin |
| 👥 Jamoaviy ishlash | Bir nechta odam bir faylda bir vaqtda ishlay oladi |
| 🔒 Xavfsizlik | Versiyalar tarixi saqlangani sababli ma’lumotlar yo‘qolmaydi |
💻 Eng mashhur VCS turlari
| Nomi | Turi | Xususiyatlari |
|---|---|---|
| Git | Distributed | Eng mashhur, tezkor, kuchli, GitHub bilan ishlaydi |
| SVN | Centralized | Korxonalarda ko‘p ishlatiladi, markazlashgan tuzilma |
| Mercurial | Distributed | Gitga o‘xshash, lekin o‘rganish osonroq |
🎓 Misol
Aytaylik, siz 3 kishilik jamoa bilan veb-sayt loyihasida ishlayapsiz.
-
Har kim o‘zining branchida ishlaydi
-
O‘zgarishlarni commit qiladi
-
Yakunda asosiy branchga birlashtiriladi (merge)
-
Xatolik bo‘lsa — avvalgi commitga qaytiladi
🧠 Xulosa
Version Control System — bu har qanday dasturiy ta’minot loyihasida majburiy vosita.
U yordamida:
-
Xatoliklardan himoyalanasiz
-
Jamoa bilan muammosiz ishlaysiz
-
Loyihangiz tarixini boshqarasiz