Xalqaro Kosmik Stansiya (ISS) — bu Yer atrofidagi past orbitada joylashgan katta kosmik laboratoriya va yashash joyi. U ko‘p mamlakatlarning hamkorligida yaratilgan va doimiy ravishda ekipaj bilan ta’minlangan dunyodagi eng yirik kosmik inshootdir.
Tarixi va hamkorlik
-
XKS dasturi 1998-yilda boshlanib, NASA (AQSh), Roskosmos (Rossiya), ESA (Yevropa Kosmik Agentligi), JAXA (Yaponiya) va CSA (Kanada) tomonidan birgalikda ishlab chiqildi.
-
Stansiyani yaratish uchun turli mamlakatlarning modullari va komponentlari orbita bo‘ylab ketma-ket uchirildi va joylashtirildi.
-
2000-yildan beri XKS doimiy ravishda odamlar tomonidan boshqarilmoqda va joylashgan.
Tuzilishi va tarkibi
-
XKS modullardan tashkil topgan: yashash modullari, ilmiy laboratoriyalar, quyosh panellari, tashqi qurilmalar.
-
Stansiyaning umumiy massasidan ko‘ra 400 tonnadan oshadi.
-
Uning uzunligi taxminan 72,8 metr, kengligi esa 108,5 metr.
-
Quyosh panellari stansiyaga energiya ta’minlaydi.
-
Doklash portlari yordamida boshqa kosmik kemalar (masalan, Progress, Dragon, Soyuz) stansiyaga bog‘lanadi.
Maqsadlari va vazifalari
-
Kosmosda uzoq muddat yashash sharoitlarini o‘rganish.
-
Mikroog‘irlik sharoitida ilmiy tajribalar o‘tkazish (biologiya, fizika, kimyo, materialshunoslik va boshqalar).
-
Yer va kosmosni doimiy kuzatib borish.
-
Kosmos texnologiyalarini sinovdan o‘tkazish va rivojlantirish.
-
Xalqaro hamkorlik va tinch maqsadlarda kosmosni o‘rganishni rivojlantirish.
Ekipaj va hayot sharoitlari
-
Stansiyada odatda 3–10 kishi bo‘ladi, ular odatda 6 oy muddatga keladi.
-
Ekipaj a’zolari u yerda ovqatlanadi, uxlashadi, ilmiy ish olib boradi va jismoniy mashqlar qiladi.
-
Sharoitlar inson uchun qulay bo‘lishi uchun havo, suv va energiya ta’minoti tizimlari mavjud.
Muhim faktlar
-
XKS orbitada taxminan 28,000 km/soat tezlikda harakat qiladi va Yer atrofida har 90 daqiqada bir marta aylanadi.
-
20 yil davomida XKS kosmosda inson faoliyati uchun eng muhim baza bo‘lib xizmat qilmoqda.
-
Kosmos tadqiqotlari va texnologiyalarning rivojlanishiga katta hissa qo‘shmoqda.